Quốc Kỳ
ĐA HIỆU ONLINE
Chuyện Chú A Tỷ và Tiểu Thanh—Đỗ Duy Ngọc
Hồi mới vô Sài Gòn, tôi thuê căn nhà nhỏ trên kênh Nhiêu Lộc ở cùng với mấy người bạn. Đầu hẻm ở mặt tiền đường có một tiệm tạp hoá của một gia đình người Hoa. Có người gọi là tiệm chạp phô. Chắc là gọi theo tiếng Quảng.
Một góc trên kênh Nhiêu Lộc
Honda dame
Chủ tiệm là một người đàn ông trung niên, lúc nào cũng mặc chiếc áo thun ba lỗ với cái quần chỉ ngắn đến đầu gối. Chú đi chiếc xe Honda Dame màu đỏ, loại bán cho quân nhân hồi xe Honda mới nhập vào miền Nam. Có hai lí do mà đám sinh viên chúng tôi để ý đến tiệm tạp hoá này. Thứ nhất tiệm này cần mua gì cũng có, bán giá rẻ hơn nơi khác, dù chỉ vài đồng, nhưng sinh viên nghèo mà, rẻ hơn đồng nào đỡ đồng đó. Tiệm lại luôn mở cửa để bán hàng cho khách. Nhiều lần đi chơi đêm về khuya lắc lơ, muốn mua mấy gói mì hay chai bia con cọp, đập cửa rầm rầm, chú vẫn vui vẻ mở cửa bán hàng. Thứ hai là chú có cô con gái khá dễ thương. Tóc bím hai bên, da trắng hồng, lại hay mặc áo cắt theo kiểu người Hoa, nhìn ngộ lắm. Cô bé chắc nhỏ hơn tụi tôi vài tuổi. Thằng nào đi đâu về trước khi vào hẻm cũng liếc vào xem cô bé có ở tiệm không, dù chưa đứa nào tán được cô bé một câu. Chú tên A Tỷ, cô bé tên Tiểu Thanh. Biết tên cô bé là do công của tôi. Một lần vào tiệm mua đồ, chú A Tỷ lấy hàng, cô bé ngồi học bài ở gần kệ thu tiền, tôi thấy trên nhãn vở đề tên Tiểu Thanh bằng tiếng Hoa. Tôi là dân học Việt Hán, hai chữ này cũng dễ đọc nên tôi đọc được ngay. Tôi hỏi: Em tên Tiểu Thanh à? Cô bé ngước lên nhìn tôi, đôi mắt tròn xoe ngạc nhiên, cười rồi lại cúi xuống không trả lời. Chú A Tỷ đưa hàng, tôi không có lý do gi nán lại đành đi về. Về nhà, tôi nổ với mấy đứa cùng phòng là đã nói chuyện được với cô bé, biết được tên cô bé, mấy đứa phục tôi lắm.
Tiệm chạp phô
Chú A Tỷ cũng được mọi người chung quanh và cả những người ở trong xóm sâu thương yêu vì chú lúc nào cũng nhẹ nhàng, mua bán đàng hoàng, biết gia đình nào khó khăn có khi chú không lấy tiền, lại cho thêm vài món. Nhờ thế, chú buôn bán phát đạt, hàng hoá càng ngày càng phong phú. Tết đến, chú mang tặng những gia đình nghèo trong xóm bờ kênh nước đen gói quà có mứt, bánh và lạp xưởng. Họ biết ơn chú lắm nên mua gì cũng ra tiệm của chú. Ăn Tết xong chú sửa nhà, xây thêm hai tầng, cửa tiệm bây giờ không còn là tiệm tạp hoá nho nhỏ nữa mà là một cửa hàng rộng rãi với hàng hoá chất đầy. Đàng sau chú làm cái kho, chứa gạo, đường , sữa… đầy nhóc. Mà quên, chưa nói đến vợ chú. Đó là người đàn bà Hoa có khuôn mặt phúc hậu, ít nói nhưng hay cười. Cũng là người tốt như chú. Chiều chiều, ngồi bán hàng thấy mấy đứa nhỏ đi học về, bà hay kêu vào lúc cho cái bánh, khi cho cái kẹo nên mấy đứa nhỏ thương bà lắm. Lúc nào gặp bà cũng vòng tay chào rất lễ phép.
Từ hôm biết tên cô bé là Tiểu Thanh, tôi lại càng siêng ghé tiệm của chú mua đồ, có khi mấy đứa bạn cần mua gì tôi lại xung phong đi mua giúp. Nhưng cũng hiếm khi gặp cô bé, nhất là khi nhà có thêm tầng lầu, chắc là cô bé ngồi học trên đó. Mà hoạ hoằn có gặp, tôi cười chào thì cô bé cũng chỉ nhoẻn cái miệng rất xinh cười lại thôi, chứ chẳng nói được gì. Nhưng rồi tôi cũng gặp may một lần. Hôm đó trên đường từ Đại học Văn Khoa về, xe bus thả tôi xuống đầu đường Trương Minh Giảng. Vừa xuống xe thì gặp Tiểu Thanh đang loay hoay với chiếc xe đạp tuột xích. Trưa nắng gắt, cô bé sửa hoài mà không gắn được sợi xích vào ổ líp, mặt đầy mồ hôi, má ửng hồng vì nóng. Thế là tôi ra tay hiệp sĩ, sửa xe cho nàng rồi luôn tiện xin đi ké chở nàng về luôn. Từ đó, tôi thường gặp cô bé hơn qua những cuộc hẹn. Thì cũng chỉ đi loanh quanh bằng chiếc xe đạp của Tiểu Thanh, bởi lúc đấy tôi chẳng có xe xiếc gì, đi đâu cũng cuốc bộ hay đi xa hơn thì có xe bus vàng. Đi ngồi quán thì cũng chỉ là những quán chè, quán nước bên đường hay mấy quán gỏi đu đủ, bột chiên. Có lẽ cô bé cũng biết tôi là sinh viên nghèo nên em chẳng bao giờ có ý kiến chi. Nói chuyện với nhau thì cũng là chuyện nắng mưa, chuyện học hành, luẩn quẩn lần nào cũng từng đấy chuyện. Tôi cũng hay hỏi em về những chữ Hán, những bài thơ Đường dù lúc đấy em mới học lớp mười một theo chương trình của Đài Loan. Tình thì cũng đã bén rồi, nhưng cả hai chẳng ai đề cập đến. Đến cái nắm tay, cái vuốt ve cũng chưa có dù cả hai đã có mấy lần vào Rex xem phim. Thế nhưng mấy đứa trong phòng thường được nghe tôi kể xạo như trong tiểu thuyết Quỳnh Giao, lãng mạn lắm, tình cảm lắm, thằng nào cũng phục lăn, lè lưỡi thèm thuồng.
Cuối năm đấy, tôi có được một học bổng của Bộ Giáo Dục đi du học ở Pháp. Mừng vì được đi nước ngoài học nhưng cũng buồn vì xa Tiểu Thanh dù tình cảm cũng đang lửng lơ nửa vời. Tôi và Tiểu Thanh ngồi với nhau ở kem Bạch Đằng, đây là lần đầu tiên tôi xài sang thế. Và cũng lần đầu tôi cầm tay Tiểu Thanh để thông báo cho nàng tôi sắp đi học xa. Tiểu Thanh vẫn để yên bàn tay của em trong bàn tay tôi và em khóc. Tôi hỏi: Em chờ anh được không? Em bảo: Em chờ, bao lâu em cũng chờ. Ba em đang chuẩn bị cho em sang Đài Loan học Đại học, nhưng chắc em không đi. Em không muốn sống xa Ba Má, không nỡ để Ba Má ở một mình. Em ở lại Việt Nam chờ anh về.
Và thế là tôi đi. Hành trang tôi mang theo chẳng có gì chỉ là chiếc va li nhỏ. Tiểu Thanh gởi tôi món quà là chiếc khăn tay có thêu tên tôi và tên nàng và một lá bùa nhỏ gói trong chiếc khăn màu đỏ rực. Nàng bảo đó là lá bùa hộ mệnh giúp tôi luôn được mạnh khoẻ và sẽ thành công. Mấy năm ở Pháp, tuần nào tôi cũng gởi thư về cho nàng, và tuần nào tôi cũng nhận được thư của Tiểu Thanh. Tôi cũng thường gởi quà cho em, sinh viên nghèo, học bổng chẳng là bao chỉ đủ chi tiêu tằn tiện nên quà cũng chỉ là những món đồ kỷ niệm ít tiền, nhưng Tiểu Thanh rất vui. Nàng cũng báo tin là Ba Má nàng đã chấp nhận không qua Đài Loan học nữa. Và Tiểu Thanh trông ngóng tôi về.
Giáng sinh năm 1974, tôi về nước. Tiểu Thanh bây giờ là một cô gái hăm mốt tuổi, xinh hơn nhiều trong ý nghĩ của tôi. Chú A Tỷ vẫn vậy, vẫn cái áo thun ba lỗ và chiếc quần ngắn ngang đầu gối và vẫn cỡi chiếc xe Honda Dame màu đỏ. Tôi và Tiểu Thanh bàn cách để nói chuyện với chú A Tỷ xin cưới Tiểu Thanh làm vợ. Bởi phong tục người Hoa không muốn con gái lấy trai Việt, nên đó là cản trở lớn nhất của chúng tôi. Chưa có dịp để nói chuyện thì chiến sự càng ngày càng gay cấn. Và rồi 30.4.75, bộ đội miền Bắc chiếm được Sài Gòn. Chú A Tỷ vẫn bình thản vì chú bảo mình làm ăn lương thiện, chế độ nào cũng cần phải ăn để sống, chú cũng chẳng tham gia chính quyền cũ, chú sống tốt với mọi người, chú không có kẻ thù, chú không có gì phải ngại chính quyền chế độ mới. Nhưng rồi tai hoạ ập xuống gia đình chú. Vợ chú bị đau ruột thừa, vào bệnh viện, tình hình đang lộn xộn, bác sĩ cũ lớp thì di tản, lớp thì còn đang e ngại, lớp thì đi học tập chưa về, đa số là các bác sĩ và y tá trong rừng ra và ngoài Bắc vào. Chẳng biết họ chữa làm sao mà thím A Tỷ bị vỡ phúc mạc, chết trên bàn mổ. Tiểu Thanh khóc sưng cả mắt, chú A Tỷ thì như người mất hồn cứ đi ra đi vào và hỏi sao lại thế, sao lại thế? Lúc đấy xã hội lộn xộn lắm, ai cũng thu mình lại, dấu mình đi vì sợ. Bang hội của chú cũng đến giúp tang ma. Tôi cùng bạn bè và bà con trong xóm cũng lặng lẽ đến để đám tang được trọn vẹn. Chú A Tỷ ngơ ngẩn cả tháng trời, Tiểu Thanh cũng buồn bỏ cả ăn uống, người gầy rạc đi. Thế là chúng tôi chưa có dịp để nói chuyện cưới xin, mà phải đợi ít năm nữa sau khi mãn tang mới bàn tính được
Nhưng tai hoạ không chỉ dừng lại đó, mấy tháng sau gần ngày tết Trung thu năm bảy lăm, lúc đó khoảng bảy giờ tối, Tiểu Thanh hốt hoảng đạp xe đến báo cho tôi hay là bộ đội vào nhà, đang kiểm kê và niêm phong hàng hoá, kết tôi chú A Tỷ là tư sản bóc lột, làm giàu trên xương máu nhân dân. Tôi chở nàng chạy về thì thấy bộ đội súng ống kè kè đi với một đám tay đeo băng đỏ cũng rần rộ súng ống đang lùng sục trong cửa hàng, mặt ai cũng đằng đằng sát khí. Chú A Tỷ thì vẫn áo ba lỗ và quần ngắn thường ngày, ngồi gục đầu như tượng, họ bảo ký vào đâu thì ký vào đó, không nói một lời. Tiểu Thanh thì run rẩy đứng tựa vào người tôi, đôi mắt mở to, uất hận đầy nước mắt nhưng cũng chẳng nói gì. Đến nửa đêm thì họ đọc quyết định tịch thu hàng hoá và căn nhà, ra lệnh gia định chuẩn bị để đi vùng kinh tế mới. Lúc đó chú A Tỷ ngã ra bất tỉnh, Tiểu Thanh cũng gục trên vai tôi, mặt xanh như xác chết. Cả một đời gầy dựng, cả một đời làm ăn lương thiện chỉ một lời quyết định, người ta đã lấy hết, tịch thu hết lại còn kết án là kẻ bóc lột, đuổi đi vùng kinh tế mới. Chú A Tỷ vừa lai tỉnh, chú nhìn quanh, hét lên một tiếng lớn, đẩy căm hờn như tiếng thú trong cơn tuyệt vọng cùng đường rồi lại ngã ra sàn bất tỉnh lần nữa. Tiểu Thanh cũng thét lên tiếng thét ai oán: Ba ơi! rồi gục trên thân thể lạnh giá của cha. Tình trạng thảm thương đó chẳng làm động lòng đám người thi hành lệnh, họ vẫn mặt lạnh như tiền, súng gờm gờm trên tay như sẵn sàng nhả đạn những ai có hành động phản kháng. Hàng hóa ngổn ngang, không khí như nén lại. Tôi bất lực chẳng biết phải làm gì ngoài việc cứ xức dầu cho chú A Tỷ.
Bích chương tuyên truyền của Việt cộng
Sáng hôm sau, đoàn xe đến chở người đi vùng kinh tế mới. Tiếng loa oang oang như nhói vào tai, bộ đội, du kích súng ống kè kè đưa từng hộ gia đình lên xe. Những người bị đưa đi ngơ ngác nhìn, đau khổ nhìn, uất ức nhìn nhà cửa, tài sản của mình đóng dấu niêm phong với dấu đỏ loè loẹt như những vết máu. Tôi ngồi theo xe cùng chú A Tỷ và Tiểu Thanh, đồ đạc chỉ được phép lầy mang theo là mấy cái nồi niêu, xong chảo và mùng mền chiếu gối. Tài sản bao nhiêu năm giờ chỉ là một đống đồ chẳng giá trị gì. Chú A Tỷ vẫn im lặng gục đầu. Tiểu Thanh vẫn đầy nước mắt, ngơ ngác không biết ngày mai sẽ ra sao? Nhiều người quay đầu nhìn lại, họ biết tất cả sẽ chẳng còn gì, tất cả đã bị tịch thu.
Xe chạy gần một ngày, qua những đoạn đường đầy bụi, xe dằn xốc liên tục, mặt mũi ai cũng bơ phờ đầy bụi đỏ. Đến chiều khi mặt trời đỏ như máu đang dần xuống ở đầu ngọn cây thì đoàn xe dừng lại. Mọi người bị lùa xuống một khoảng rừng thưa, trước là một bãi đất đầy cỏ dại ngút ngàn, khô cằn, hoang vu trong hoàng hôn. Có lác đác mấy lều tạm bợ đã được dựng sẵn. Loa lại kêu từng hộ gia đình vào lều, nhìn cảnh tượng như cảnh nhập trại tù binh của người Do Thái thời phát xít Đức. Buổi cơm tối được nấu tạm bợ trong chập choạng mờ tối với những ánh lửa hiu hắt. Nhưng chẳng ai nuốt nổi. Cả ngày đi đường quá mệt, tâm trạng lại rối bời, lại nhìn cánh rừng mà mốt mai phải sống ở đây, ai cũng lắc đầu ngao ngán. Nghe mọi người bảo đây là vùng Đắc Nông, Phước Long gì đó. Nghe như chốn xa vạn dặm nào. Tôi thu xếp cho Tiểu Thanh và chú A Tỷ có một chỗ tạm ngụ, sáng hôm sau tôi lại bu mấy xe đò chạy than về lại thành phố.
Vùng Kinh Tế Mới
Lúc này tôi đã nộp đơn xin đi làm mấy cơ quan, nhưng chẳng chỗ nào nhận. Họ bảo lý lịch của tôi có nhiều điểm bất minh, cần làm rõ. Đặc biệt là sao tôi lại trở về Việt Nam vào tháng 12 năm 1974. Họ cho công an điều tra xem tôi trở về để làm gì? Có nhận nhiệm vụ gì của tổ chức nào không v..v? Cũng may, cuối cùng tôi cũng được Sở Giáo dục nhận, nhưng cũng do lý lịch, họ đẩy tôi về dạy học ở Củ Chi. Có lẽ lúc này nhà nước đang thiếu giáo viên quá. Nhìn ngôi trường, tôi quá ngao ngán. Đó là một ngôi trường quê, chỉ có một dãy khoảng năm phòng làm lớp học, một dãy nhà lợp tole khác gồm hai phòng làm phòng ban giám hiệu và kho chứa đồ. Ban đêm thầy cô giáo xếp bàn làm giường, giăng mùng nằm ngủ. Các tiện nghi sinh hoạt thiếu thốn trầm trọng. Tôi tự nhủ cố gắng cho qua rồi tính tiếp.
Tôi không có giờ dạy ngày thứ hai, nên hai tuần một lần thứ bảy tôi qua mấy chặng xe lên Đắc Nông thăm Tiểu Thanh và chú A Tỷ, sáng thứ hai hoặc tối chủ nhật lại bu mấy chặng xe về. Có mấy thứ nhu yếu phẩm cỏn con, có khi chỉ vài muỗng bột ngọt, miếng vải mùng, nhúm hạt tiêu, vài ba gói thuốc lá đen, tôi cũng để dành mang lên cho họ. Họ sống khó khăn quá. Toàn dân thành phố mà bây giờ phải vào rừng chặt cây dựng nhà, học cách trồng cây, gieo mạ, cấy lúa trên miếng đất khô cằn. Lác đác đã có người trốn về. Nhưng về thành phố rồi làm gì, ở đâu? Họ biến thành những kẻ đầu đường xó chợ. Lương thiện thì đi ăn xin, bất lương thì đi ăn trộm, móc túi để sống. Tôi thấy Tiểu Thanh và chú A Tỷ ở đây không ổn rồi, tôi đang tính cách để đưa họ về lại thành phố mà tính mãi chưa ra. Tính chưa xong thì lần thứ ba tôi lên lại Đắc Nông, tôi chứng kiến Tiểu Thanh bị rắn độc cắn cùng hai người khác khi đi rừng. Ba nạn nhân được dân chúng gánh về bệnh viện bằng cái võng và thân cây tre làm đòn khiêng. Chẳng có phương tiện nào khác. Tôi vừa chạy theo vừa niệm khẩn cầu Quan Thế Âm Bồ Tát, nhưng người không đoái hoài. Và cả ba đã chết trên đường đi. Nửa người của Tiểu Thanh tím đen vì nọc độc, mắt Tiểu Thanh không nhắm, mở trừng trừng như muốn nhìn thấu nỗi oan khiên. Chú A Tỷ một lần nữa ngã quỵ, chú bây giờ như bộ xương khô, đôi mắt lạc thần, khuôn mặt như kẻ điên dại. Tiểu Thanh được chôn trong nghĩa địa vừa mới hình thành, lác đác đã có gần chục nấm mồ mới mọc, cỏ chưa kịp xanh vì tuần nào cũng có người chết. Kẻ bị rắn cắn, người bị cây đè, người khác bị bom mìn còn sót nổ khi cuốc đất, người thì thấy bế tắc quá, tự tử chết, đủ cách để chết. Tôi khuyên chú A Tỷ trốn về, nhưng chú bảo bây giờ còn mộ Tiểu Thanh ở đây, con mới mất, chú đi không đành, ở lại để chiều chiều, sáng sáng thắp cho nó cây nhang, đêm đêm chuyện trò với nó, kẻo nó buồn, nó tủi thân. Tôi chỉ biết khóc, tội nghiệp Tiểu Thanh quá. Và tội cho chú A Tỷ nữa. Cũng tội nghiệp cho mọi người bị lùa lên đây. Họ làm gì nên tội. Đã lấy tài sản một đời gom góp của họ, đã cướp nhà của họ, có người chồng đã đi vào trại cải tạo không có ngày về, sao lại đày đoạ họ đến đây với rừng rú, với hoang địa, với đói nghèo và cận kề cái chết như thế này? Cùng một dòng máu đỏ da vàng mà sao người ta tàn nhẫn thế, ác nhân thế? Mà thật ra có thù hằn gì nhau đâu mà phải trả thù. Họ có tội gì đâu mà bắt họ đền tội.
Tôi vẫn tiếp tục đi dạy học ở trường quê đấy. Hàng ngày phải gào giọng rao giảng những điều giả dối, hàng ngày phải tuôn ra những lời ca tụng thời đại đẹp nhất trong lịch sử, ca ngợi những con người đang đày đoạ nhân dân mình trong đói nghèo và lạc hậu. Thỉnh thoảng đôi tuần, tôi lại bu xe về Đắc Nông thăm chú A Tỷ. Có nhiều đêm hai chú cháu nằm nói chuyện suốt đêm trong nước mắt. Chú bảo chú biết con và Tiểu Thanh thương nhau, nếu ngày xưa chắc hôn sự khó thành, nhưng thời buổi đảo điên này, chú định bỏ qua lệ ấy mà tác thành cho hai đứa, không ngờ mẹ nó chết rồi đến nó cũng không sống được. Chú quý con lắm, thôi thì số phận đã thế thì mình phải chịu phần số thế thôi. Rồi chú lại khóc. Chú ôm chặt vai tôi mà khóc, nước mắt đẫm vai tôi, rồi chú uống rượu, uống nhiều lắm dù trước đây chú chưa bao giờ biết đến rượu bia.
Mấy tháng cuối năm học, luyện cho học trò thi tốt nghiệp, rồi bận gác thi, chấm thi, tôi không ghé thăm chú được. Lúc công việc đã vãn, lên thăm thì nghe người ta bảo chú bị lên cơn điên, đưa vào bệnh viện huyện rồi chú trốn về mất biệt, không biết đi đâu. Tôi về thành phố, tìm khắp không gặp chú. Cuối cùng tôi nghĩ bụng chắc chú về khu nhà cũ. Đúng y như thế. Chú về căn nhà cũ, tối nằm ở vỉa hè trước nhà, ngày đi lượm ve chai, đói ai cho gì ăn đấy. Căn nhà của chú cấp cho gia đình cán bộ ngoài Bắc vào. Cũng có vài lần họ đuổi chú đi, nhưng chú lại về, ngủ ở đấy mặc họ la hét, chửi rủa, riết rồi họ chán, họ im. Lâu lâu có dịp về thành phố, tôi lại tìm đến chú, hai chú cháu ra quán, kêu vài món, vài ly bia hơi nhạt nhẽo, lần nào chú cũng khóc. Chú càng ngày càng gầy, áo quần rách rưới. Giờ chú không còn mặc áo thun ba lỗ với chiếc quần ngắn đến đầu gối nữa. Chú mặc bất cứ thứ gì kiếm được hoặc của mọi người mang đến cho. Dân ở khu đấy đã từng biết chú cũng hay giúp chú miếng ăn khi đói, viên thuốc khi bệnh. Nhưng mà lúc đấy ai cũng khó khăn,ai cũng túng bấn, không có gạo trắng để ăn, lương thực toàn bo bo với bột khoai mì với vài ba ký gạo hẩm. Nhiều khi nhiều người muốn giúp chú mà cũng chẳng có gì để giúp.
Mùa mưa năm 1977, không hiểu sao Sài Gòn cứ mưa mãi thế. Nhiều lúc mua từ nửa khuya cho đến hết ngày. Mưa như trút nước. Mưa như trời giận dữ loài người. Lại thêm bệnh ghẻ ngứa. Không biết sao mà người bị bệnh đó lắm thế. Mọi người cứ gãi sồn sột. Gãi đến tróc da, chảy máu. Con nít ngứa khóc suốt đêm, người lớn ngứa không ngủ được. Vào bệnh viện toàn cho thuốc xuyên tâm liên. Bệnh gì cũng xuyên tâm liên. Xuyên tâm liên là thuốc tiên, chữa bá bệnh.
Cảnh mưa lụt ở Sài Gòn
Buổi chiều hôm đấy trời mưa, một trận mưa lịch sử. Đường sá Sài Gòn ngập lên đến bụng, cả thành phố như một biển nước. Lại thêm gió ào ạt, nghe đâu có bão rớt. Lo cho chú A Tỷ, đêm hôm sau tôi ghé chú vì chú chỉ về đó ban đêm. Đến nơi không thấy chú, hỏi thăm thì mọi người bảo chú chết rồi, chết đêm qua, trong cơn mưa bão. Xác chú dập dềnh suốt đêm trước cửa nhà. Sáng sớm bà giúp việc mở cửa định tát nước ra thì thấy xác chú lừng lững trôi vào nhà. Bà giúp việc hoảng quá la hét rầm trời bỏ chạy. Bà chủ nhà trên lầu bước xuống thấy xác chú vào đến giữa nhà, xoay mòng mòng theo con nước dội vào nhà khi có xe qua, bà sợ quá hét lên một tiếng rồi ngất xỉu. Ông chủ nhà là một cán bộ lãnh đạo của thành phố cũng từ trên lầu chạy xuống, thấy xác chú quay tròn giữa phòng khách thì cũng cứng đơ người, sai bà giúp việc lấy cây đẩy ra, nhưng càng đẩy ra, xác lại giạt vào. Ông ta hoảng quá gọi công an. Một giờ sau công an có mặt, xác vẫn xoay tròn. Công an làm biên bản, gọi xe cứu thương đến nhận xác. Lúc đấy, nước bắt đầu rút, xác chú A Tỷ xoay dến chân câu thang, nằm lại đó, đôi chân như muốn bước lên. Người ta chở xác chú đi đâu không rõ.
Từ đấy, người ta đồn nhà ấy có ma. Đêm đêm có người đàn ông đi lên đi xuống cầu thang. Có người còn kể thấy chú đứng ở balcon, mặc áo thun ba lỗ với chiếc quần ngắn đến đầu gối nhìn xuống đường. Gia đình cán bộ hãi quá, xin đổi nhà khác. Những gia đình đến sau đấy cũng ở không yên, đêm thì nghe tiếng khóc, đêm thì nghe tiếng người đi, đêm thì thấy bóng người ngồi thu lu trên ghế. Người không ở được, nhà nước chuyển thành văn phòng của ủy ban phường, sau đó thành đồn công an phường. Mấy anh công an kể đêm nào cũng thấy ma.
Đến thời kỳ đổi mới, nhà nước bán cho một công ty nước ngoài đập bỏ xây cao ốc. Không biết chú còn vất vưởng ở đó không hay đầu thai kiếp khác rồi. Và cũng từ đấy, ngôi nhà, cơ nghiệp cả đời của chú A Tỷ đã biến mất, chẳng còn dấu tích gì trên cõi đời này nữa.
Đỗ Duy Ngọc
Tôi Đi Thi Hoa Hậu Phu Nhân—Gió Đồng Nội
Theo đúng sách vở ông bà dạy: “Trời đánh tránh bữa ăn” tôi áp dụng y chang như thế. Chờ cho chồng ăn xong bữa tối, tráng miệng đầy đủ, chuẩn bị ra ghế sô pha ngồi coi truyền hình tôi mới xà lại gần thỏ thẻ: Anh nè, em ghi tên dự thi hoa hậu phu nhân. Ông chồng té cái bịch xuống chiếc ghế ngay bên cạnh (may mà tôi đã chuẩn bị), mặt mày hốt hoảng, miệng cà lăm: e..m nói cái gì vậy?
Tôi cũng ngồi xuống theo rồi mới chậm rãi lặp lại: em đi thi hoa hậu phu nhân. Rồi không để chàng kịp “quay” mình, tôi làm một hơi. Này nhé, anh vẫn nói đàn bà là hoa. Hoa nào cũng có nét đẹp riêng, mỗi bông mỗi vẻ. Đẹp tốt phô ra, xấu xa đậy lại nên em nghĩ mình dự thi cùng các chị khác khoe sắc đẹp trong mùa xuân để mọi người thưởng thức những cánh hoa biết nói đó mà. Em nghiên cứu kỹ càng đơn dự thi rồi.
Mấy năm trước đơn dự thi bằng tiếng Mỹ lẫn tiếng Việt, dài tới 2 trang giấy lận. Có câu hỏi em không hiểu là người Việt gốc gì. Không lẽ người Việt gốc Mỹ đi thi ở đây? Rồi các câu thích ăn gì, có tham gia, hoạt động trong đoàn thể nào, đã từng thi hoa hậu hay làm người mẫu bao giờ chưa.. làm em ngại quá, không biết trả lời, đâu dám hỏi ai nên cứ để bụng thôi. Điều kiện dự thi thì phải trên 40 tuổi, không có tiền án (bị tù), không làm những chuyện phạm đến thuần phong mỹ tục Việt Nam.
Năm nay đơn chỉ còn 1 trang, bớt những câu hỏi “hơi khó trả lời”. Đọc hiểu liền. Điều kiện dự thi “vũ như cẩn” dễ ợt. Trước tiên là phải trên 35 tuổi (năm nay hạ xuống 5 tuổi). Ngoài tên, tuổi, chiều cao, sức nặng, năng khiếu, sở thích, là lý do muốn dự thi và điều gì mình muốn từ cuộc thi này. Sau lời cam kết giữ đúng những qui định và điều lệ của ban tổ chức thì mình ký tên là xong.
Anh đừng lo em mất nhiều thời gian tập dợt, hai buổi thôi. Mà em có gọi cho bà Phương Thảo, trưởng ban tổ chức kỳ thi hoa hậu phu nhân năm nay nữa. Hoa hậu phu nhân lần đầu tiên của Florida mình đó. Không phải nói nịnh chớ bà đẹp thiệt. Ăn nói ngọt ngào lắm. Đám chị em đi dự thi ai cũng khoái bả. Bao nhiêu kinh nghiệm bản thân bả truyền lại hết cho cả bọn. Từ cách đi, đứng, nói chuyện sao cho duyên dáng bà chỉ vẽ cho từng người, bắt tụi em “cọp bi” lại y chang. Sửa tới, sửa lui rồi bả dặn về nhà nhớ đứng trước gương tập dợt mỗi ngày. Bởi vậy anh có thấy cái bước của em bữa nay mềm mại chớ không lật đật như trước không. Học mà có hành là vậy.
Phải đi ra ngoài, gặp gỡ chị em bạn em mới thấy cái hay của mỗi người mà học hỏi. Có cái chị cao cao (em không nói tên để bữa thi anh đoán xem người nào nha) nói chuyện vui lắm. Thấy quen quen, em bắt chuyện. Vừa mở miệng hỏi phải năm ngoái.. thì chị hiểu liền: “Tui chớ ai. Năm nào tui cũng đi thi cho vui. Có người hỏi cắc cớ ngay mặt tại sao tui rớt hoài mà cứ đi thi hoài vậy. Họ đâu có biết đậu hay rớt tui không quan tâm. Tui đi thi cho rậm đám. Càng đông càng vui. Cuộc thi hoa hậu của cộng đồng càng xôm tụ. Đi thi thì mình có dịp diện áo mới. Hơn nữa ngày Tết mình bận áo dài truyền thống thật đẹp, mát mắt bà con đi coi. Đem niềm vui trước là cho mình, sau là cho khán giả rồi còn chụp hình kỷ niệm để mai mốt đi không nổi thì ngồi một chỗ mà coi lại cũng đỡ buồn vậy”. À há. Chị này nói nghe hay hết biết.
Vui bây giờ chưa đã còn cất dành niềm vui cho mai mốt về già. Cỡ nào cũng được vui. Mà thiệt vậy. Bữa hôm đi chụp hình để thi giải “ăn ảnh” cảm động lắm. Mười mấy mạng chụp mỗi người một hình bán thân. Không cần “photoshop” chỉnh trang lại mà ai cũng đẹp tự nhiên. Coi bộ khó cho ban giám khảo chấm giải này rồi đó. Rồi giải thời trang khi mỗi người tự lựa bộ đồ diện lúc ăn tiệc. Có bộ lộng lẫy, có bộ đơn sơ nhưng sang trọng. Cũng có bộ thật lịch sự. Tùy theo người mặc. Người đẹp nhờ lụa, lúa tốt nhờ phân quả không sai.
Tiếng là đi thi chứ mấy chị ai cũng dễ thương, thân thiện, không thấy ai tranh dành chi hết, cười giỡn cả buổi tập rồi hẹn hò nhau đi ăn. Không thấy có chút xíu ganh đua gì trong đó. Các “phu nhân”, người nào cũng con đàn cháu đống, thiếu điều có chắt nữa, đều đạt đạo (lão) rồi nên mọi chuyện đời rồi ra nước chảy hoa trôi, chi bằng lấy vui làm chính.
Có một chị “hơi nặng cân” khoe đám tụi em là nhờ ghi danh đi thi nên mới chịu khó kiêng cữ mà xuống được cả chục pound. Đã thiệt. Chắc là chỉ phải kỷ luật cái miệng dữ lắm. Anh biết rồi đó. Tuổi mình bây giờ ngửi hơi thức ăn không đã lên ký vù vù. Nhịn ăn, nhịn uống quá xá chừng trọng lượng mới bớt được chút đỉnh. Không chừng chỉ có tập thể dục kèm theo thì quá tốt luôn. Bớt mập thì bớt “ba cao” (cao máu, cao mỡ, cao đường). Vừa khỏe, vừa đẹp. Anh thấy đi thi hoa hậu phu nhân có ích lợi chưa?
Sau vụ thi này thế nào em cũng bắt chước để anh thấy bà xã cũng còn ngon lành. Mấy bữa nữa ban tổ chức sẽ đưa cho thí sinh những câu hỏi sẽ được bốc thăm để trả lời. Mình được học trước ở nhà nên em sẽ nhờ anh “gà” cho nhuần nhuyễn. Vòng đầu thì vậy đó. Ngược lại, vòng chung kết chỉ là 1 câu hỏi không ai biết trước để thi sự đối đáp của thí sinh. Câu trả lời này quyết định ra xem ai là người trúng giải hoa hậu.
Rồi còn giải thời trang nữa. Nhắc vụ này em mới nhớ cái áo đã lựa ngoài tiệm Macy. Có gì tối mai anh đi coi em mặc thử xem có hạp không nha. Biết là ý em chọn nhưng có thêm ý kiến của anh vẫn tốt hơn. Ủa anh không nghe em vừa nói đây là giải thời trang hả? Áo dài vẫn là chính ông xã ơi. Đây nè, đây là cái áo dài của ban tổ chức tặng cho mỗi thí sinh nè. Cùng màu xanh kim tuyến đẹp quá chừng.
Đâu phải chỉ mặc áo dài xanh này. Mình được mặc chiếc áo dài riêng của mình nữa mà. Bởi vậy mới có giải duyên dáng. Em phải lựa coi chiếc áo dài nào tăng phần thướt tha, dịu dàng khi khoác lên người. Dễ mà khó đó anh. Từ sắc áo đến màu hoa, qua cách cắt may khít khao, vừa vặn. Không được chật, mặc vô giống đòn bánh tét. Lỡ hắt hơi một cái, khuy nút bung hết ra trống hốc trống hoác thì có đường độn thổ. Còn rộng rinh sẽ lụng thụng như áo tế, trông giống ông bù nhìn coi chán chết. Khó là vậy.
Chưa hết đâu Anh, còn giải thân thiện mọi năm do thí sinh tự chấm cho nhau, năm nay do ban giám khảo kín đáo theo dõi cách hành xử của thí sinh để âm thầm cho điểm nên ai cũng vui. Mà anh biết không? Ban giám khảo năm nay toàn người mới, có 2 người em biết mặt còn 5 người kia lạ hoắc. Cuộc thi hoa hậu phu nhân năm nay có nhiều thay đổi mới mẻ chắc sẽ tốt đẹp hơn mọi năm.
Người tính không bằng trời định. 5 ngày nữa tới cuộc thi hoa hậu thì tôi lăn ra bệnh. Cúm nó hành. Đắc Kỷ ho gà chắc cũng “nổ cổ, khổ họng” cỡ tôi là cùng. Tức ngực, ba sườn đau như võ sĩ thua trận, bị dần một trận nhừ tử. Nước mắt nước mũi lòng thòng, cổ họng khô đắng. Thôi đành rút đơn đi thi hoa hậu phu nhân năm nay. Đến hẹn (sang năm) lại lên. Thế nào cũng có tôi góp mặt. Nhất định như thế. Tôi sẽ chuẩn bị từ bây giờ. Độc giả nhớ đi coi ủng hộ nha.
Thật là may mắn cho cộng đồng, tới ngày thi Trời thật ấm. Không đi thi được thì mình đi coi lấy kinh nghiệm. Tôi ráng uống thuốc đều chi đẩy bà cúm đi, lấy lại sức du Xuân ở hội chợ Tết cộng đồng.
Trả 5 đô la mua vé vào cửa xong tôi đi ngang qua “ông hàng hoa” bán cả trái cây trước khi bước vào hội trường. Ngay chỗ xét vé là cổ động viên của 2 liên danh ứng cử ban đại diện cộng đồng niên khóa 2014-2016 đứng phát giấy quảng cáo. Bên tay mặt là bàn của Ban Bầu Cử. Đưa bằng lái xe để ghi danh đi bầu xong thì bước sang bàn bên cạnh để bỏ phiếu. Làm xong nhiệm vụ “công dân”, một lá phiếu là một viên gạch xây dựng cộng đồng, tôi tiếp tục du xuân. Bàn bên cạnh của hội Thủ Đức. Kế tiếp là bàn dành cho hội Cao Niên. Đứng ngắm những hình ảnh trình bày sinh hoạt của hội, tôi được một vị đưa cho bản tin. Cất về nhà đọc, tôi bước sang gian của hội Đức Thánh Trần cùng hội Tế Lễ. Thấy những sản phẩm thủ công nghệ mũ, khăn quàng, áo len em bé, móc bằng tay thật đẹp và rẻ. Chỉ $10 đô la. Tôi chọn chiếc áo đầm len màu hồng thật dễ thương.
Nhìn thấy lá cờ Vàng nho nhỏ cắm trên nóc mái nhà tranh ở góc phía phải hội trường, tôi bước lại gần hàng rào để thấy con heo mọi chạy lăng quăng trong chuồng. Hàng xóm của nó là những cô gà mái tơ mập mạp đang bươi thóc cùng hai anh gà trống đang khoe bộ lông sặc sỡ đầy màu sắc trên chiếc thanh tre gác ngang gần nóc chuồng. Trong sân bày những chiếc ghế nhỏ quanh các bàn ăn. Tất cả đều dùng tre. Cả một trời quê hương mang theo ra xứ người. Tiếc một điều là không thấy tên của quán. Tôi mua một tô mì Quảng cho bạn, một ly sữa đậu nành cho mình rồi tiếp tục vòng chợ Tết. Những quán bán thức ăn đông đảo người thưởng thức.
Đủ mọi món ăn truyền thống trong những ngày xuân. Qua những gian quảng cáo luật sư, bán bảo hiểm là nơi Wallgreen tặng quà như hộp đựng thuốc, bút viết, túi xách.. để giới thiệu chương trình bảo vệ sức khỏe. Dược sĩ Thắng Phạm cho biết Wallgreen chúc mừng năm mới đến người Việt bằng những thử nghiệm miễn phí cho: Áp suất máu, Cao Mỡ, Tiểu Đường trong 2 ngày chợ Tết của Cộng Đồng Việt Nam Trung Tâm Florida. Đọc tờ giới thiệu mới thấy Wallgreen nhận bảo hiểm, lại có chích ngừa Flu, ngừa nhiều thứ bệnh, cả loại Tdap mà trước đây tôi phải đến tận Department Of Health của chính phủ tốn gần hai trăm bạc (2 người) vì họ không nhận bảo hiểm. Uổng thật. Còn nữa, mỗi Thứ Ba đầu Tháng, nếu mua thuốc do Wallgreen chế tạo (Wallgreen Brand) bạn sẽ được bớt 20% và 15% cho những sản phẩm khác của Wallgreen. Tôi không có ý quảng cáo (không công) cho họ mà chỉ nói những điều tôi đã trải qua để bạn tự nghiệm nhé.
Thế là hết một vòng chợ. Ngồi nghỉ chân, tôi lẩn thẩn nghĩ. Đã có cuộc thi hoa hậu, rồi hoa hậu phu nhân. Hai loại hoa mà không có gì cho “gươm” hay “súng”. Tôi đề nghị ban tổ chức đặt giải thi “Lực Sĩ đẹp” cho thanh niên lớp tuổi dưới 30. Phần các cụ trên 60 sẽ thi giải “Liệt Sĩ khỏe”. Bảo đảm sẽ có nhiều người thi, kéo theo người đi ủng hộ. Chắc chắn ngày Tết sẽ đông và vui hơn nữa. (Sáng kiến này của tôi đã trình tòa lấy độc quyền rồi. Ai xử dụng đều phải xin phép đó).
Trở lại buổi du Xuân, tôi kiếm một chỗ ngồi gần sân khấu, phía giữa, ngay sau lưng ban giám khảo để dễ chụp hình và nhìn bao quát cả hội trường. Sân khấu tương đối đơn sơ. Khán giả khá đông. Thí sinh mà tôi nhắm đã vào chung kết. Cuộc thi đã vào phần cuối. Còn lại 5 người. Tôi đang hồi hộp chờ câu hỏi sau cùng thì chút trở ngại xảy ra. Ban giám khảo ngưng cuộc thi đôi phút để giải quyết. Ban tổ chức năm nay thật hay và có quyết định đúng đắn. Tất cả mọi người có mặt đều hài lòng. Công tâm mà nói, trục trặc thì ở đâu cũng có, ăn thua cách giải quyết thôi. Đừng để người dân mất lòng tin. Chương trình thi hoa hậu năm nay đã thu hút được nhiều khán giả. Nếu cứ làm việc đúng đắn như thế tôi nghĩ số người yểm trợ sang năm sẽ tăng thêm bội phần. Và số thí sinh dự thi cũng nhiều hơn vì biết là mình được đối xử công bằng, phân minh, và tôn trọng.
Bạn đọc ơi, nhớ nhé, sang năm, trước đoàn dự thi, có tôi đi hàng đầu…
Hẹn bạn năm sau.
Gió Đồng Nội
Luật Mới Áp Dụng Năm 2019 Tại California—LS. Nguyễn Quốc Lân
Thống Đốc Tiểu Bang Jerry Brown sẽ rời khỏi chức vụ ngày 7 Tháng Giêng, năm 2019, sau khi ký hơn 1,000 dự luật thành luật trong năm cuối cùng của ông tại văn phòng, hầu hết đều có hiệu lực từ ngày 1 Tháng Giêng. 2019. (Hình: AP/ Damian Dovarganes)
Kết thúc khóa họp Nghị Viện (Legislative Session) năm 2018, Thống Đốc Tiểu Bang Jerry Brown đã ký chuẩn thuận 1,016 dự luật trong số 1,217 dự luật được Nghị Hội được thông qua. Đa số các điều luật này có hiệu lực bắt đầu từ ngày đầu năm 2019. Qua truyền thống này, mỗi ngày đầu năm, hàng loạt các điều luật mới bắt đầu được áp dụng. Các thay đổi này có khi không ảnh hưởng gì đến ai, nhưng cũng có khi ảnh hưởng rất nhiều trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta. Sau đây là một số các điều luật có ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống của nhiều người tại California bắt đầu từ ngày đầu năm 2019.
Dưới đây chỉ là tóm tắt của một số các điều luật tiêu biểu. Quý vị muốn tìm hiểu thêm xin vào trang nhà của Nghị Hội Tiểu Bang California (California Legislature)—https://leginfo.legislature.ca.gov/ và chọn các điều luật theo ký số AB – Assembly Bill hay SB – Senate Bill. Muốn tìm hiểu xem các thay đổi này có áp dụng trong trường hợp của mình hay không, quý vị nên tham khảo với một luật sư hay tìm hiểu để đọc cho rõ ngôn ngữ các điều luật đó chứ không nên dựa vào bài viết này.
Luật Lao Động
Bắt đầu vào ngày đầu năm 2019, mức lương tối thiểu tại California là $11 đối với các hãng xưởng có dưới 25 nhân viên hay $12 cho các hãng xưởng có từ 25 nhân viên trở lên. Lịch trình tăng lương này bắt đầu từ năm 2016 với mục tiêu nâng mức lương tối thiểu cho mọi nhân viên lên đến $15 vào năm 2022. Nhiều thành phố có mức lương tối thiểu cao hơn và mức lương đó được áp dụng tại các địa phương đó. Mức lương tối thiểu của liên bang vẫn ở mức $7.50 một giờ nhưng chỉ được áp dụng tại các tiểu bang không có mức lương cao hơn.
Tiểu bang cũng đã thông qua nhiều điều luật khác có ảnh hưởng sâu rộng đến các quan hệ lao động.
SB 1976 – buộc chủ nhân phải, trong khả năng có thể được, cung cấp nơi vắt sữa cho con bú thuận tiện hơn là “phòng vệ sinh” như thường thấy xảy ra.
AB 1565 – buộc các công ty thầu xây cất (construction contractors) phải chịu trách nhiệm trả lương cho nhân viên làm việc cho các người phụ thầu (sub-contractors) bằng cách giữ lại số tiền dự trù để trả cho nhân viên trong trường hợp họ không được trả tiền đầy đủ.
SB 1412 – buộc chủ nhân chỉ được quyền điều tra về hồ sơ phạm pháp liên quan đến các tội danh có liên hệ trực tiếp đến trách nhiệm của việc làm liên hệ. Năm ngoái, một điều luật mới thông qua chỉ cho phép chủ nhân được hỏi đến hồ sơ phạm pháp chỉ khi đã quyết định thuê mướn và chỉ còn kiểm chứng hồ sơ phạm pháp.
Vấn đề sách nhiễu tình dục
Để đối phó với nhiều biến cố liên quan đến vấn đề xách nhiễu tình dục tại sở làm, tiểu bang California đã thông qua nhiều điều luật nhằm bảo vệ các nạn nhân sách nhiễu tình dục hay điều tra để truy tố những phần tử gây ra vấn đề này.
SB 3109 – Ngăn cấm hay vô hiệu hóa các thỏa thuận kiện tụng giữa nhân viên và chủ nhân mà trong đó có những điều khoản nhằm ngăn cấm bất cứ ai ra làm chứng hay khai báo các hành vi sách nhiễu tình dục tại các thủ tục toà án, điều tra hay lập pháp. Một điều khoản khác, SB 820, ngăn cấm các điều khoản trong thỏa thuận kiện tụng mà có những điều khoản nhằm ngăn cản việc tiết lộ các dữ kiện liên quan đến hồ sơ sách nhiễu tình dục, kỳ thị giới tính hay bị chủ nhân trả thù vì những lời cáo buộc này.
SB 1300 – Ngăn cấm chủ nhân buộc nhân viên phải khai báo về hồ sơ khai báo hay từ bỏ khiếu kiện về lao động để được tăng lương hay tiếp tục làm việc, hay buộc chủ hãng phải chịu trách nhiệm ngay cả cho những hành động kỳ thị của những thành phần có liên hệ hợp đồng với chủ nhân nhưng không phải là nhân viên của chủ nhân.
AB 2770 – Không công nhận các lời cáo buộc trong các đơn kiện về sách nhiễu tình dục có thể làm lý do cho các đơn kiện về mạ lỵ hay bôi nhọ cá nhân nếu những lời cáo buộc đó không có ác ý.
SB 1343 – Buộc các hãng xưởng có từ 5 nhân viên trở lên phải tổ chức huấn luyện thường xuyên cho nhân viên và nhân viên cấp trên về vấn đề sách nhiễu tình dục. Luật hiện nay chỉ buộc các hãng xưởng có từ 50 nhân viên trở lên cung cấp những khóa huấn luyện này mà thôi.
AB 1619 – Kéo dài thời hạn làm đơn kiện về sách nhiễu tình dục từ 2 năm lên 10 năm hay 3 năm sau khi phát hiện ra thương tích đã xảy ra. Việc kéo dài thời hạn này sẽ tạo điều kiện cho nhiều người có thể nạp đơn kiện về vấn đề sách nhiễu tình dục.
Hồ sơ kỷ luật của bác sĩ
SB 1448 – Bắt đầu từ Tháng Bảy, 2019, nếu bác sĩ bị quản chế bởi các cơ quan cấp bằng hành nghề vì lý do kỷ luật, người bác sĩ đó phải thông báo cho bệnh nhân biết là họ đang bị quản chế trước khi chữa trị cho bệnh nhân.
Giáo dục
AB 1871 – buộc các trường học công cộng phải cung cấp tối thiểu một bữa ăn có đầy đủ dinh dưỡng cho học sinh. Quy định này nhằm đối phó với các học sinh bỏ ăn vì bận học và lười biếng nhận phần ăn trưa, cho dù là miễn phí.
AB 1974 – Trường học không được quyền giữ lại bằng tốt nghiệp vì lý do thiếu tiền phạt mất sách hay tiền lệ phí đóng cho trường.
Bầu cử
AB 216 – Buộc chính quyền phải trả bưu phí khi gởi phiếu bầu trở lại để cử tri khỏi phải trả tiền tem khi gởi phiếu bầu trở lại phòng phiếu.
SB 568 – Dời ngày bầu cử Sơ Bộ Tổng Thống năm 2020 lên Thứ Ba đầu Tháng Ba để có thêm ảnh hưởng trên toàn quốc trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới.
Thực phẩm
AB 1884 – Nhà hàng sẽ không được tự động đưa ra các ống hút bằng nhựa để uống nước, trừ khi được yêu cầu bởi khách hàng.
SB 1192 – Nhà hàng có thức ăn cho con nít không được tự động cung cấp các thức uống có nhiều đường, trừ khi được yêu cầu bởi khách hàng trẻ em.
SB 1164 – Các cơ sở làm rượu hay bia có thể bán trực tiếp cho khách hàng, thay vì chỉ được qua các hình thức nếm rượu hay bia tại cơ sở sản xuất rượu bia.
SB 1138 – Các bệnh viện phải cung cấp các món ăn chay trong số các phần ăn hàng ngày.
AB 626 – Cho phép bán đồ ăn nấu sẵn tại nhà mà không phải qua nhà hàng. Tuy nhiên, các dịch vụ nấu ăn này vẫn phải thông qua các tiêu chuẩn vệ sinh của sở y tế địa phương.
Súc vật
AB 2274 – Tòa án ly dị có thể phán quyết về phân chia quyền nuôi súc vật trong hồ sơ ly dị. Trước đây luật gia đình coi súc vật như là đồ vật và ra phán quyết tương tự như đối với đồ vật.
AB 485 – Cấm các tiệm bán súc vật không được bán các loại chó, mèo hay thỏ đến từ các nhà chuyên gây giống các loài vật này để bán. Các loại súc vật này nếu bán tại các cửa tiệm súc vật chỉ được lấy từ các cơ sở bảo vệ súc vật bỏ rơi để nhận đem về nuôi.
Giao thông
AB 2989 – Người lớn trên 18 tuổi dùng xe điện hai bánh (electric scooters) thì không cần mang nón an toàn. Tuy nhiên trẻ em dưới 18 tuổi vẫn phải mang nón an toàn. Tốc độ dùng xe điện này có thể lên đến 35 mile một giờ thay vì 25 mile như trước đây. Một điều luật khác, AB 3077, quy định là các trẻ em nào dùng xe này mà không mang nón an toàn có thể bị giấy phạt, nhưng có thể được xóa nếu các em đi học một lớp an toàn và chứng minh có mua mũ an toàn trong vòng 120 ngày.
SB 1014 – Buộc các hãng xe đưa đón cá nhân như Uber hay Lyft phải gia tăng số lượng xe dùng ít khí thải vào không khí. AB 2886 còn buộc các xe này phải tiết lộ tên tài xế, ảnh, hình dạng của chiếc xe và bảng số xe trước khi đến đón khách.
SB 1046 – Buộc những người bị kết án lái xe say rượu tái phạm hay có gây thương tích phải gắn dụng cụ phát hiện lượng rượu trước khi nổ máy để từ 12 đến 48 tháng để ngăn ngừa lái xe khi uống rượu bia. Ngược lại người lái xe có gắn máy này không bị giới hạn nơi lái xe đến.
SB 179 – Người xin bằng lái xe hay thẻ căn cước có thể tuyên bố giới tính khác nam hay nữ và được đánh dấu bằng chữ X. Bất cứ ai muốn đổi hồ sơ giới tính của mình trên bằng lái xe hay thẻ căn cước cũng có thể xin đổi ngay hay khi đổi bằng lái xe hay thẻ căn cước.
AB 1274 – Gia tăng xe mới từ 6 năm lên 8 năm được miễn khỏi phải kiểm tra mức khí thải (smog check) mỗi hai năm một lần. Bù lại, những chủ xe này phải trả một lệ phí $25 vào quỹ giảm thiểu khí thải vào không khí.
Hình sự
SB 1391 – Cấm giam trẻ em dưới 16 tuổi trong nhà tù người lớn cho dầu các em này phạm tội nghiêm trọng và bị xét xử như người lớn.
SB 10 – Hủy bỏ hình thức đóng tiền thế chân để được tại ngoại hầu tra bắt đầu từ Tháng Mười, 2019. Thay vào đó, những nghi can bị tội nghiêm trọng sẽ được thẩm định mức độ rủi ro bỏ trốn trong thời gian chờ đợi ra tòa và những người bị tội nhẹ sẽ được tạm thả tự do chờ ngày ra tòa mà không cần phải đóng tiền thế chân. Tiểu bang California đã trở thành tiểu bang đầu tiên hủy bỏ thể thức đóng tiền thế chân, một thủ tục quan trọng trong hệ thống công lý của Hoa Kỳ.
AB 1793 – Bắt đầu từ Tháng Bảy, 2019, Bộ Tư Pháp Tiểu Bang có thể duyệt xét các hồ sơ kết án về xử dụng hay cầm giữ cần sa để có hủy bỏ các án phạt này. Tiểu bang California đã thông qua luật cho phép xử dụng cần sa để giải trí và đang theo đuổi chính sách coi nhẹ các án phạt liên quan đến cần sa.
SB 1100 – Nâng tuổi mua súng dài tại California từ 18 tuổi lên 21 tuổi bắt đầu từ ngày 1 Tháng Hai. AB 2103 quy định những người muốn xin mang súng giấu kín trên người phải theo học tối thiểu 8 tiếng đồng hồ về sử dụng súng.
Kết luận
Trên đây chỉ là một số thay đổi tiêu biểu và có ảnh hưởng đến nhiều người trong số hàng ngàn điều luật mới vào ngày đầu năm tại đủ các cấp chính quyền từ liên bang, tiểu bang, quận hạt hay thành phố. Mỗi tiểu bang trên toàn Hoa Kỳ cũng có những điều luật mới với nhiều thay đổi khác nhau.
Luật chung tại Hoa Kỳ xác định là không biết luật không phải là biện hộ vô tôi. Tuy nhiên luật pháp cũng có phần du di đối với những điều luật mới ban hành mà ít ai biết đến. Do đó, đón chào năm mới với hàng ngàn hay hàng trăm ngàn điều luật mới, mọi người cũng không nên bận tâm lắm vì những điều luật mới.
Luật Sư Nguyễn Quốc Lân
Bài Thơ Cho Nước—Trương Chi
Trương Chi
Bao nhiêu năm viết “Độc lập-Tự do…
và Hạnh phúc” nhưng chưa từng thấy thế
Họ nói rằng: Bác là thánh, là tiên
Người đưa Nước thoát khỏi vòng nô lệ
Dân làm giặc mà Đảng lại làm vua
Trên danh nghĩa “kẻ tôi đòi trung hiếu”
Từ cây kim, sợi chỉ đến chén cơm, manh áo dù rách nát, nhỏ nhoi
Thì tất cả đều nhờ ơn của Đảng
Bao người vì non sông với niềm tin vào ngày mai nước Việt hùng cường
Đều lần lượt chịu tù đày, khổ ải
Từ thức ăn, nước uống đến không khí ô nhiễm tràn lan
Từ nhu yếu phẩm của đứa trẻ sơ sinh đến cụ già sắp lìa khỏi trần gian
Đều tẩm độc vào xác-hồn nước Việt
Bằng thiên đường Xã Hội Chủ Nghĩa thế này không?
Máu dân oan đã nhuộm đỏ sông Hồng
Loài hung bạo chiếm hết trời-đất-biển…
Ngược văn minh, ngược tiến hóa loài người
Những phát ngôn của quan chức nực cười
Ngược đời thế, nhưng “tài tình lãnh đạo”
Với hàng trăm tờ báo, đài vô tuyến-truyền hình
Ngoài mị dân, ru ngủ, chỉ những tin “cướp-giết-hiếp” hay bản nhạc “đúng quy trình”
Còn nhục nước họa dân thì muôn đời nín lặng
Còn hơn thời phong kiến, thực dân
Những trạm BOT mọc lên khắp tỉnh thành
Cùng hàng vạn “áo vàng” chực rình thu mãi lộ
Làm suy đồi đạo đức mấy ngàn năm
Đưa quốc dân vào chia rẽ-thù hằn
Và kiềm tỏa đường tương lai dân tộc
Mất Hoàng Sa, rồi mất đến Trường Sa
Mất Biển Đông, Bản Giốc, rồi những nơi trọng yếu của nước nhà
Đảng biết rõ, nhưng làm ngơ tất cả
Như mệnh trời muốn thử thách người Nam
Mà Đảng vẫn huênh hoang nào “thắng lợi vẻ vang”
Nào “thời đại Hồ Chí Minh”, nào “dân giàu nước mạnh”
Còn dân đen thì đói khổ, nghèo nàn
Những ủy ban, hội đồng… đều mang mác “nhân dân”
Chỉ kho bạc là của riêng “nhà nước”
Bao đời Tổng Bí thư từ Chinh, Duẩn, Linh, Mười…
Bao sai lầm mà Đảng chẳng nên người
Sợi kinh nghiệm rút kiếp nào cho hết
Cứ chết dần trong mơ ước tàn phai
Trong căn bệnh ung thư hay tai nạn giao thông… rồi sẽ đến một mai
“Chết từ từ” để giết nòi giống Việt
Và viết chung ngôn ngữ với một đảng đê hèn
Hít thở bầu khí quyển màu đen
Bóp nghẹt Tự Do ở dưới triều Cộng Sản
Nhưng tôi là một người Việt Tự Do
Trong tim tôi là lý tưởng Quốc Gia
Và chính nghĩa là chủ trương dân tộc
Và những người yêu Nước của hôm nay
Đã dấn thân vào những chốn đọa đày
Vẫn khí khái cất cao lời tranh đấu
“Yêu đồng bào” từ giòng máu Việt Nam
Chúng ta là con cháu xứ Văn Lang
Và thề quyết làm sáng danh Hồng-Lạc
Hãy đứng lên vì non nước lầm than
Diệt bá quyền, lật đổ lũ tham tàn
Cho không thẹn với hồn thiêng sông núi
Triệu tấm lòng vì đất nước-quê hương
Sẽ noi gương anh dũng của Trưng Vương
Mang ý chí Diên Hồng xây đắp nền Cộng Hòa tự chủ.
Cháo Lòng—Người Phương Nam
Hồi ký của một người con gái đất Bắc tại Sài Gòn trước 75—Hoàng Lan Chi
Tôi còn nhớ ruộng miền Nam nhiều nơi không chia bờ rõ rệt. Tôi còn nhớ cây trái Lái Thiêu không vạch lối ngăn rào. Tình hàng xóm là tất cả. Khi chia rào, ngăn lối là xúc phạm. Tự người dân quê biết đâu là đất là vườn của mình. Vào vườn Lái Thiêu cứ tha hồ ăn. Chỉ khi mua về mới phải trả tiền. Ôi sao ngày ấy người ta hiếu khách và cuộc sống thanh bình đẹp đẽ quá! Có phải là một phần nhỏ thiên đường nơi hạ giới chăng?…
Năm 1954 – 1960
Ngày ấy tôi còn bé lắm. Lênh đênh trên chuyến tàu cuối vào Nam theo cha mẹ chứ chẳng biết gì. Chuyến đi êm đềm không gì đáng nói. Tôi thấy người Pháp cũng đàng hoàng. Thì đâu chả thế. Cũng có người này người kia. Người hèn nhát, kẻ can đảm. Người quá khích, kẻ trung dung. Người Pháp trên tàu tử tế. Họ cho ăn uống đầy đủ. Tôi không hiểu tại sao họ phải tốn đủ thứ để đưa người di cư vào Nam. Nếu họ cứ mặc kệ thì không biết số dân Bắc có đến được miền Nam dễ dàng không…
Đầu tiên chúng tôi cặp bến Vũng Tàu. Rồi xe đưa vào Sài Gòn. Chúng tôi ở tạm tại Nhà Hát sau này được sửa thành Tòa Quốc Hội, mấy hôm sau thì phân tứ tán. Chính phủ trợ cấp cho mỗi đầu người là bao nhiêu đó, tôi không nhớ vì quá bé.
Nơi tôi ở đầu tiên là Cây Quéo, đường Ngô Tùng Châu. Gia đình tôi là người Bắc đầu tiên đến đây. Sau này đọc truyện và biết con trai Bắc hay bị con trai Nam uýnh và xỏ xiên: “Bắc kỳ ăn cá rô cây”… Không rõ có đúng không, nhưng gia đình tôi hên. Nơi xóm nhỏ, người Nam thật thà đôn hậu. Họ cư xử tử tế với chúng tôi. Đôi khi tôi lẩn thẩn nghĩ, hay vì gia đình tôi là nhà giáo? Tinh thần tôn sư trọng đạo đã ăn sâu trong giòng máu dân Việt? Họ rất tôn trọng và lễ phép đối với cha mẹ tôi. Một điều “thưa ông giáo”, hai điều “thưa bà giáo”…
Con đường đến trường tiểu học thật dễ thương. Ngày ấy chúng tôi đi bộ nhiều, chẳng vù vù xe máy như bây giờ. Đi bộ đến trường thật vui. Cứ tung tăng chân sáo, vừa đi vừa hái hoa bắt buớm. Ôi sao ngày đó Sài Gòn nhiều hoa bướm thế! Hai bên đường những hàng rào hoa dâm bụt đo đỏ xinh xinh. Nhìn vào trong, nhà nào cũng có vườn, cây cối xum xuê. Bướm bay la đà. Những con bướm đủ màu sắc, nhưng bướm vàng nhiều nhất. Nếu nhìn riêng thì bướm vàng không đẹp nhưng khi bay lượn giữa rừng lá xanh thì đàn bướm vàng thật duyên dáng. Chúng như một nét điểm xuyết cho bức họa hoa lá… Tôi thích nhìn bướm bay, tôi thích ngắm hoa nở. Trường học to vừa phải, lớp học đủ ánh sáng. Mỗi sáng thứ hai chào cờ, đứng nghiêm và hát quốc ca: Này công dân ơi, đứng lên đáp lời sông núi… Ừ thì thanh niên luôn được dạy dỗ là “đáp lời sông núi”.
Chúng tôi được học những bài công dân giáo dục đầu tiên và chúng đã ăn sâu mãi vào tiềm thức. Đủ biết các cụ nói uốn cây khi chúng còn non là đúng. Tuổi ngây thơ coi những lời thầy cô là khuôn vàng thước ngọc:
- Không phá của công
- Không xả rác ngoài đường
- Phải nhường ghế cho người lớn tuổi, phụ nữ có thai trên xe buýt
- Phải dắt em bé hay cụ già qua đường
- Phải ngả nón chào khi xe tang đi qua
- Không gian lận. Nói dối là xấu xa…
Chúng tôi đã được dậy như thế đó và chúng tôi đã làm theo như thế đó. Ôi Sài Gòn của tôi ơi, bây giờ tôi đi giữa phố phường mà lạc lõng vô cùng khi chỉ mình tôi ngả nón chào người chết hay chạy nép vào lề nhường cho xe cấp cứu đi qua!
Rồi những bài học thuộc lòng rất giản dị dễ nhớ:
Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
Hay:
Những buổi sáng vừng hồng le lói chiếu
Trên non sông làng mạc ruộng đồng quê
Chúng tôi ngồi im lặng lắng tai nghe
Tiếng thầy giảng khắp trong giờ quốc sử…
Sung sướng quá, giờ cuối cùng đã điểm
Đàn chim non hớn hở dắt tay về
Chín mươi ngày vui sướng ở đồng quê…
Cuộc sống sao êm đềm và thanh bình quá! Không có những cướp bóc lớn lao. Ăn cắp vặt cũng không ghê gớm. Tôi còn nhớ phơi quần áo trước nhà rất an toàn chẳng phải trông chừng…
Tôi còn nhớ ruộng miền Nam nhiều nơi không chia bờ rõ rệt. Tôi còn nhớ cây trái Lái Thiêu không vạch lối ngăn rào. Tình hàng xóm là tất cả. Khi chia rào, ngăn lối là xúc phạm. Tự người dân quê biết đâu là đất là vườn của mình. Vào vườn Lái Thiêu cứ tha hồ ăn. Chỉ khi mua về mới phải trả tiền. Ôi sao ngày ấy người ta hiếu khách và cuộc sống thanh bình đẹp đẽ quá! Có phải là một phần nhỏ thiên đường nơi hạ giới chăng? Tôi nhớ nhiều về Lễ Quốc Khánh đầu tiên năm 1956 thì phải, đúng là lễ hội. Pháo hoa tưng bừng và người người ra đường trong hớn hở reo vui. Không chửi bới, không chà đạp, không giành đường xem lễ… Sài Gòn bấy giờ còn thênh thang lắm. Sài Gòn bấy giờ chưa đông đúc bon chen…
Ngày ấy các bà Bắc hay Trung đi chợ còn mặc áo dài. Lề thói xưa còn ăn trong nếp ấy. Ra đường là phải lịch sự. Khi lễ lạc thì phải mặc quần đen với áo dài chứ không được quần trắng vì như thế là thiếu lễ… Tôi còn nhớ một gia đình trung lưu là đã có thể thuê người làm. Đa phần người làm là các cô gái miền Trung. Đúng là quê hương em nghèo lắm ai ơi! Đất khô cằn sỏi đá đã khiến bao cô gái quê vào miền Nam giúp việc. Thuở ấy người miền Nam hay dùng từ “ở đợ”, còn người Bắc gọi là “người làm”. Các chị giúp việc thường rất trung thành và lễ phép với chủ nhà, các cô cậu con chủ nhà cũng được tôn trọng. Bà chủ thường ở nhà vì nhà nào cũng khá đông con. Ban đầu thì ba, bốn và sau thành sáu. Tôi còn nhớ lương giáo sư đệ nhị cấp tức dạy từ lớp đệ Thất đến đệ Nhất của cha tôi là 5.200 đồng, vợ được 1.200 đồng và mỗi con là 800 đồng (không hạn chế số con). Tô phở khá ngon là năm đồng. Coi như lương giáo sư là 1.040 tô phở. Lương người giúp việc là 300 đồng. Lương Bộ trưởng gấp 5 lần lương giáo sư, vào khoảng 25.000 đồng. Còn lương Đại úy thì bằng lương giáo sư. Nếu bây giờ 7.000 đồng tô phở bình dân thì lương của giáo viên cấp ba phải là 7.000.000 đ.
Hồi đó chúng tôi thi một năm hai kỳ gọi là đệ nhất và đệ nhị lục cá nguyệt. Đề thi hoàn toàn do giáo viên (cấp tiểu học) hay giáo sư phụ trách ra đề. Hồi đó không có nạn các giáo sư hay giáo viên kéo trò về nhà dậy kèm hay bán đề thi. Đơn giản có lẽ vì đồng lương đã đủ sống nên họ không phải bán rẻ lương tâm. Cuối năm lớp Nhất thì chúng tôi phải thi bằng Tiểu Học. Sau đó thi vào đệ Thất các lớp trường công. Ai rớt thì học trường tư. Tất nhiên phải học giỏi mới thi vào được những trường công danh tiếng như Gia Long, Trưng Vương, Petrus Ký, Chu Văn An. Những tháng ngày tiểu học với tôi là tung tăng chân sáo, là chơi nhiều hơn học, là hái hoa bắt bướm, là nhảy lò cò, là chơi giải ranh, chơi ô quan. Đúng ba tháng hè là chơi thoả thích… Ôi chơi chơi… sao mà thú vị thế! Nhớ đến tiểu học của con gái mình, tôi lại xót xa. Học quá nhiều để có thành tích cho thầy cô, cho trường lớp… và con gái tôi không bao giờ biết đến “chín mươi ngày vui sướng ở đồng quê”.
Năm 1960 – 1967
Đậu tiểu học xong tôi thi hai trường Marie Curie và Gia Long. Lẽ ra phải thi Trưng Vương mới đúng nhưng không biết sao cha tôi quyết định vậy. Những ngày đầu đi học Gia Long xúng xính đầm. Cha định cho tôi học Marie Curie nhưng phút chót lại chuyển sang Gia Long. Số tôi hên. Cô gái Bắc kỳ lạc lõng giữa rừng nữ sinh Nam kỳ mà không hề bị chia rẽ hay kỳ thị, hệt như ngày xưa, người dân Sài Gòn đã cưu mang gia đình tôi ở Cây Quéo. Từ thầy cô đến bạn bè, chẳng ai thắc mắc vì sao tôi mặc đầm.
Tôi học sinh ngữ Pháp văn. Trường có bảy lớp Anh và bảy lớp Pháp. Tôi học đệ Thất 14, lớp chót. Những năm đầu trung học tôi đi xe đưa rước của trường. Thế là hết những ngày chân sáo, hết những ngày đuổi bướm bắt hoa. Chỉ còn ngồi trong xe hiệu đoàn ngắm phố phường qua khung cửa sổ. Xe trường đưa các nữ sinh lớp sáng về nhà và trên đường đi rước các nữ sinh lớp chiều. Trong khi chờ đợi xe đến đón, tôi thường cột áo dài và trèo lên cây trứng cá trước nhà để hái trái nhâm nhi ăn chơi hay đem vào lớp cho bạn. Nghe tiếng còi xe ngoài đường thì tụt xuống xách cặp chạy ào ra. Nhà xa nên tôi bị đón sớm và về muộn. Bây giờ nhớ lại thuở cột áo leo cây thấy vui vui… khi vào trường cũng cột tà áo để nhảy lò cò. Trường Gia Long rất đẹp! Trường thật đồ sộ, bốn phía là bốn con đường. Ngày ấy chính phủ đặt tên đường có chủ đích rõ ràng. Đặt theo từng vùng các danh nhân văn võ, không đặt lộn xộn lung tung. Gia Long của tôi đã được bao quanh bởi các danh nhân văn chương như Bà Huyện Thanh Quan, Phan Thanh Giản, Đoàn Thị Điểm và Ngô Thời Nhiệm. Chính giữa trường là con đường tráng nhựa thật đẹp và chúng tôi hay gọi đùa là đường Bonard. Giờ ra chơi các nữ sinh dắt tay nhau thơ thẩn trên con đường ấy trông thật dễ thương. Rồi gia đình tôi chuyển sang Vạn Kiếp. Trước nhà có một bụi tre và đối diện là khoảng vườn mênh mông của chủ đất với những cây cau thẳng tắp .
Năm 1960 có nghe tin về “Mặt Trận Giải Phóng”… gì đó nhưng tôi chẳng quan tâm. Thứ nhất còn bé phải lo học, thứ hai mọi cái lúc bấy giờ đã được chính phủ đưa dần vào nền nếp và chiến tranh còn xa lắm. Đó là thời điểm cực thịnh của nền Đệ Nhất Cộng Hoà. Ngày đó chưa có truyền hình, mới chỉ có truyền thanh. Chương trình khá phong phú. Tôi thích vừa làm toán vừa nghe nhạc. Cũng có chương trình “tuyển lựa ca sỹ” hàng tuần, nhưng phải nói đa số hát dở chứ không như các cuộc thi bây giờ, thí sinh hát khá vững.
Báo chí nở rộ, ai có tiền thì ra báo. Không cần phải là người của cơ quan chính quyền như bây giờ. Tôi mê xem báo. Tôi đói tin tức. Ngày đó có vụ thuê báo. Các em bán báo lẻ hay quầy bán báo nếu bán không hết thì cuối ngày trả lại toà soạn. Vì thế một số quầy báo có sáng kiến cho thuê báo. Người đọc thuê và trả tiền chỉ chừng phân nửa. Tất nhiên tiền đó chui vô túi chủ quầy báo và người bị thiệt hại là chủ nhân tờ báo. Gia đình tôi chỉ mua một tờ và trao đổi với nhà cậu tôi chứ không thuê. Coi như tốn tiền một mà được xem hai báo.
Báo thiếu nhi hơi ít. Báo chí đối lập được tự do hoạt động. Do đó có gì xấu xa của chế độ hay chính quyền thì những tờ báo đó vạch ra ngay. Còn những tờ thân chính phủ thì bị báo chí đối lập gọi là nâng bi. Sách thì rất nhiều, đủ các loại. Mỗi nhà xuất bản có nét đặc thù riêng. Như nói đến Lá Bối là biết ngay các loại sách về Thiền, Phật.
Văn thi sỹ nở rộ, tất nhiên cũng chia làm nhiều loại. Có những văn sỹ chuyên viết tiểu thuyết tâm lý xã hội và được các bà nội trợ bình dân hay các tiểu thương ái mộ như bà Tùng Long. Có những văn sỹ miền Bắc viết chuyện trong thời gian họ đi kháng chiến chống Pháp rất hay như Doãn Quốc Sỹ. Thời ấy thi sỹ cũng nhiều. Nào Đinh Hùng, Vũ Hoàng Chương, Du Tử Lê, Nguyên Sa, Hà Huyền Chi, Hoàng Anh Tuấn, Mường Mán…
Thơ văn Sài Gòn hồi ấy như trăm hoa đua nở. Đủ loại và tự do sáng tác theo cảm hứng, không phải viết theo một khuôn mẫu nào, do đó rất phong phú. Nhưng tôi lại thích đọc sách phóng tác hay dịch! (vì chưa đủ trình độ đọc nguyên tác) Mỗi lần hè về là tôi mê mẩn ngốn hàng tá truyện. Vật giá có lên nhưng chỉ chút đỉnh. Cũng chỉ mình cha đi làm còn mẹ ở nhà chăm lo con cái. Thuở tiểu học thì mẹ tôi kèm tất cả các môn. Lên Trung học thì bà không dạy được các môn khoa học nhưng Pháp văn thì vẫn tiếp tục cho đến tú tài vì ngày xưa mẹ tôi có bằng Certificat gì đó.
Cuộc sống vẫn êm đềm và khá thanh bình. Nhưng từ năm 61 thì không còn nữa. Đường đi thuờng xuyên bị đắp mô. Quốc lộ thì ít và tỉnh lộ thì nhiều hơn. Địa phương quân mỗi sáng sớm phải đi phá mô. Xong xuôi thì dân chúng mới dám đi lại. Đã có những mô nổ tung và cả chuyến xe đò tan tác. Rồi những năm sau là những lần nổ ở vũ truờng nơi quân Mỹ thường lui tới. Tất nhiên dân thường cũng vạ lây.
Tôi vẫn ngoan ngoãn với sách đèn. Chẳng hề giao du bạn trai vì cha mẹ cấm. Ngày ấy Gia Long và Trưng Vương là hai trường nữ nổi tiếng nhất. Hàng năm chỉ có một kỳ thi chọn học sinh giỏi là Trung Học Toàn Quốc. Lẽ dĩ nhiên số đậu rơi vào bốn trường lớn. Còn Lễ Hai Bà Trưng hàng năm được tổ chức khá lớn và hai nguời đẹp của Gia Long, Trưng Vương được đóng vai Hai Bà ngồi voi diễn hành.
Đề thi của mỗi môn cũng vẫn do Giáo sư môn đó phụ trách. Tôi thấy như vậy mà hay. Chẳng có gì lộn xộn xảy ra vì thời ấy không có nạn cha mẹ hối lộ Thầy cô. Mãi năm tôi học đệ nhất thì thi chung toàn khối và đã có rắc rối. Chẳng hạn đề thi triết đệ nhất lục cá nguyệt là của cô Lan dạy chúng tôi thì lớp chúng tôi làm được còn các lớp khác thì không. Hồi đó bậc Trung Học chúng tôi phải thi tổng cộng: Trung Học (hết lớp đệ tứ) Tú tài 1 (hết lớp đệ nhị) và Tú tài 2 (hết lớp đệ nhất). Nhiều bạn sau khi có bằng Trung Học thì đi làm. Có thể chọn nghề thư ký. Sau Tú tài một, rụng bớt một số bạn. Sau Tú hai rụng một số. Số học giỏi và có điều kiện thì tiếp tục con đường đại học.
Đề thi đại học do các trường tự phụ trách. Ngày thi lệch nhau. Trường nào cũng công bố danh sách thi đậu chính thức và dự bị. Do đó tôi cảm thấy rất trật tự nề nếp chứ không lộn xộn như bây giờ. Nếu gọi danh sách chính thức mà thiếu thì truờng gọi đến dự bị. Đơn giản vậy thôi. Nhưng có lẽ hồi đó vấn đề hối lộ, bán đề thi không kinh khủng để đến nỗi Bộ Giáo Dục phải xen vào ra đề chung như bây giờ. Lại cũng do vấn đề tiền lương. Khi đồng lương không đủ sống thì tư cách con người suy giảm.
Đường phố Sài Gòn của những năm 63 vẫn còn xe Mobylette và dễ thương ngộ nghĩnh là Velo solex. Chiếc xe xinh xắn nhưng có cái bầu to phía trước. Nữ sinh thường đi xe này. Khi chạy xe, tà áo dài phía sau phồng lên trông rất vui. Nhưng đa số học sinh vẫn đi xe đạp. Số xe máy rất ít. Và vì thế đường phố Sài Gòn vẫn khá thênh thang. Năm đệ tam thì tôi không đi xe đưa rước nữa mà chuyển qua xe đạp. Cũng khá xa mà sao hồi đó chúng tôi không thấy gì. Chả như bây giờ sân trường cứ tràn ngập xe máy mà lại còn xe phân khối lớn.
Năm tôi học đệ tứ thì xảy ra vụ Phật Giáo. Sau đó nền Đệ nhất Cộng Hoà sụp đổ. Tôi không ghét ông Diệm nhưng tôi ghét bà Nhu. Vì tính tình xấc xược của bà. Nhưng phải nói hồi đó với tôi, xã hội tương đối ổn định, trật tự nề nếp. Dù ông Nhu có lập Đảng Cần Lao nhưng không ép buộc lộ liễu. Họ cũng gợi ý nhưng không vào thì thôi. Cũng chẳng vì thế mà bị “đì” sói trán. Hay trong ngành giáo dục của cha tôi, người ta không trắng trợn? Tôi chỉ biết nếu học giỏi là được học bổng, không bị phân chia lý lịch gì cả.
Sau 63, các trường có Ban Đại diện. Ngày đó tôi không chú ý lắm các thành phần ứng cử. Nhưng sau này, các anh chị lớn nói rằng, học sinh sinh viên giỏi thường bù đầu với việc học, ít tham gia các hoạt động trên. Do đó phe miền Bắc cài người vào nằm vùng ở hầu hết Ban đại diện các trường. Họ được huấn luyện kỹ nên ăn nói hoạt bát. Còn học sinh giỏi thì không có thời gian luyện khoa ăn nói. Sài Gòn của tôi sau những ngày đấu tranh sôi nổi, sau những biểu tình, sau vụ tự thiêu của Hoà Thượng Thích Quảng Đức… lại êm ả trở lại. Nhưng không như xưa vì liên tiếp các đột biến về chính trị. Cuộc chỉnh lý của Tuớng Nguyễn Khánh rồi chẳng bao lâu đến phiên của Tướng Thiệu và Tướng Kỳ.
Tôi chỉ biết học và không chú ý đến những việc khác. Liên tiếp hai năm thi tú tài một và hai đã ngốn tất cả quỹ thời gian. Nhưng tôi chỉ nhớ Tú tài một, chuơng trình đã bị cắt giảm vì chiến tranh. Cũng từ năm 1965, quân Mỹ đổ vào đông và đã gây xáo trộn. Lính Mỹ lấy vợ Việt. Đa số là các cô gái nhảy, thời đó gọi là cave hay cả các cô xuất thân là người giúp việc. Me Mỹ là tên dân chúng gọi cho những cô này. Nội cái tên gọi đã nói lên sự khinh rẻ của dân chúng dành cho những cô gái ấy. Nghĩ cũng đáng thương. Nhưng cũng chính những đồng đô la mà các cô me Mỹ tiêu vô tội vạ đã làm vật giá Sài Gòn tăng cao. Người làm của chúng tôi lấy Mỹ và đổi đời.
Cuộc sống của giới trung lưu như giáo sư bắt đầu lao đao. Giáo sư nào dạy tư thêm thì còn đỡ. Gia đình tôi hạn chế mọi chi tiêu vì cha không dạy tư và yêu cầu mẹ phải ở nhà chăm sóc việc học của các con. Ai có thời gian để gửi thư tình tự, ai có lúc lang thang quán ăn hàng, còn tôi thì không, cắm đầu cắm cổ học, đi học xong là về nhà ngay. Ngày đó chúng tôi, gồm chị tôi và tôi đều học Gia Long nên không có vụ bạn trai nào dám đến nhà. Chúng tôi cũng chẳng học tư nhiều. Mà học tư vào những năm thi thì cũng né con trai tối đa. Lệnh cha mẹ phải chấp hành nghiêm chỉnh. Thậm chí sau này chị tôi học dược cũng vẫn không hề có một tên “masculin” nào dám đến nhà!
Tôi thích con gái đi học bằng xe đạp và nón lá nghiêng nghiêng. Từng vòng xe quay chầm chậm nhỏ bé. Áo dài ngày đó mặc rất kín đáo. Chúng tôi bắt buộc phải có áo lá bên trong. Và các bà giám thị luôn coi chừng nhắc nhở những nàng mặc áo quá chít eo, những nàng khua giày cao lộp cộp. Chúng tôi đi sandalh, rất dễ thương. Tôi không thích học trò quá điệu, áo thật eo hay guốc cao. Mà thật kỳ, đa số mấy cô điệu thường học kém và có bồ sớm. Các cô giỏi thì ngược lại. Nhưng cũng có cá biệt. Tôi còn nhớ ngày đó cô bạn ban B, Kim Dung rất xinh học giỏi được chọn làm Tây Thi trong vở kịch cuối năm chẳng điệu gì cả. Riêng lớp tôi thì chỉ có vài chị điệu và tất nhiên học dở, có bồ sớm.
Năm tôi thi tú tài, chỉ còn viết và bỏ vấn đáp. Chứ trước kia, một số môn phải thi viết và vấn đáp (còn gọi là oral).Tôi đậu tú tài cao và được trường thưởng hai chữ Gia Long quyện vào nhau bằng vàng 18. Những năm sau, trường đổi lại là hoa mai vàng. Đó cũng là phù hiệu của Gia Long. Tôi mê Y khoa và ghét duợc! Tôi thích là bác sỹ để chữa bịnh cho trẻ em và tự nhủ sẽ chữa miễn phí cho em nào mắc bệnh sài uốn ván. Tất cả chỉ vì tôi mất một đứa em trai vì bệnh này. Còn Dược khoa, chẳng hiểu sao tôi ghét nữa. Tôi nói rằng học dược, ra bán thuốc ngồi đếm từng đồng xu leng keng! Chính vì thế sau này có một dược sỹ đại uý theo, tôi đặt tên anh ta là “đại uý leng keng”! Nhưng nghề chọn người chứ người không chọn được nghề. Tôi thi rớt dù học giỏi. Năm đó đề thi y khoa bắt đầu có câu hỏi tổng quát, hỏi về những kiến thức xã hội chung quanh. Tôi học chăm quá nên vào phòng thi bị đuối sức, quỵ ngã .
Năm 1967 – 1971
Tôi ghi danh Khoa Học, Chứng chỉ Lý Hoá Vạn Vật tức SPCN (Science-Physic-Chimie-Naturel). Nơi đây quy tụ nhiều người đẹp nhất Khoa học vì sinh viên xuất thân ban A. Còn chứng chỉ MGB hay MGP thì ít con gái hơn…
Chương trình học khá nặng. Buổi sáng thực tập đủ năm môn và chiều học lý thuyết. Tôi thích thực tập thực vật hơn các môn kia. Cắt ngang hoa dâm bụt hay lá gì đó xem được cấu trúc của nó duới kinh hiển vi rất đẹp. Tôi không thích thực tập địa chất. Toàn những mẩu đá vô tri giác. Tôi cũng không thích lý với những bài dây điện loằng ngoằng.Thực tập động vật tuy sợ nhưng cũng thích. Mổ con vật ra và xem cơ thể bên trong rất thú vị. Chính ở đây là những mảnh tình trong sân trường đại học, vì có cơ hội tiếp xúc bạn trai. Chứ những ngày Gia Long hết đi xe hiệu đoàn đến xe đạp và mê học quá chừng đâu chú ý ai.
Năm đầu tiên đại học tôi chứng kiến vụ tết Mậu Thân. Sáng sớm nghe nổ mà ngỡ tiếng pháo. Khi nghe tin Sài Gòn bị tấn công, tôi bàng hoàng. Trời, thủ đô? Mấy ngày sau từ nhà nhìn về phía Gò Vấp thấy trực thăng thả rocket từng chùm. Lần đầu tiên cô bé nữ sinh chứng kiến tận mắt chiến tranh dù chỉ là một phần nhỏ. Thực ra trước đó có những lần các quán bar bị đặt mìn nổ, xác người tung toé. Sau những ngày kinh hoàng, Sài Gòn của tôi lại như cũ.
Ngày đó chúng tôi đi học mặc áo dài. Thỉnh thoảng có cô mặc đầm và không ai mặc Tây cả… Nên sân truờng đại học tung bay bao tà áo muôn màu sắc. Cha mẹ khó nên tôi vẫn đơn giản áo trắng và ôm cặp như thuở Gia Long. Thỉnh thoảng mới áo màu. Vì vậy khi tôi mặc áo dài màu, các bạn thấy lạ. Chiều thứ bảy, tôi thường cùng cô bạn lang thang Sài Gòn để ăn hàng và ngắm phố phường. Hồi đó có lẽ không khí chưa ô nhiễm nên con gái Sài Gòn tuổi mười bốn, hai mươi trông rất đẹp. Đẹp tự nhiên ở đôi mắt đen láy, nước da đỏ hồng. Có cô má đỏ au như con gái Đà Lạt .Tôi thích người đẹp nên hay ngắm con gái Sài Gòn trên hè phố. Tuổi học trò thích nhất là lang thang phố phường và ăn hàng. Đi học cũng thích thầy bịnh để được nghỉ rồi rủ nhau ra quán tán dóc. Thật ra bọn con gái chúng tôi siêng năng đi học nên thích vậy chứ một số ông con trai rất ít đến giảng đường. Mấy ông đó chỉ đi thực tập vì có điểm danh. Vả lại không đi thì sẽ không biết làm. Còn lý thuyết thì lâu lâu đáo vô một chút. Cuối năm bắt đầu ngồi tụng. Tất nhiên cour đâu bằng bài giảng của Thầy. Thế là các ông tướng này đi theo năn nỉ mấy cô như tôi cho mượn tập!
Đời sống đắt đỏ, vật giá leo thang hoài. Chiến tranh cũng vậy. Quay trái, quay phải, sau lưng, trước mặt, đâu cũng có người đi lính và chết. Có năm sinh viên phản đối chính quyền, đã vô xé bài không cho chúng tôi thi. Sau này, điểm danh lại thì trời ơi… mấy tay kích động, phá hoại đó toàn là dân nằm vùng. Tôi bắt đầu gửi bài đăng báo năm đệ tứ. Đăng và dấu nhẹm, không dám cho gia đình biết. Hai năm sau thì bận hai kỳ thi tú tài nên ngưng. Khi lên năm thứ hai đại học thì tôi lai rai viết lại. Thuở đó báo có số phát hành nhiều nhất là tờ Chính Luận. Thiên hạ đổ xô đăng quảng cáo ở đây rất nhiều. Báo có mục Chuyện Phiếm. Nội dung là viết linh tinh đủ vấn đề nhưng khuynh huớng là chỉ trích những việc… đáng bị chỉ trích. Tôi lấy bút hiệu Quỳnh Couteau. Tôi còn nhớ có mấy cây bút sinh viên của mục này: Quỳnh Couteau của Khoa học, Thảo gàn của Nha khoa, Thu hippy dường như văn khoa.
Tôi viết truyện tình cho báo Tiếng Vang . Tôi có thói quen mua từng ram giấy pelure đủ mầu và viết bài trên đó. Tương đối tôi viết khá dễ dàng, đặt bút là viết, hiếm khi sửa lại hay bôi xoá. Để bài mình được đăng nhiều và liên tiếp, tôi lấy khá nhiều bút hiệu. Nhưng tôi biết nhà văn Thanh Nam, người phụ trách trang đó biết là cùng một người .Vì cùng một nét chữ, cùng cách sử dụng giấy pelure hồng, vàng. Tiếng Vang gửi nhuận bút 500/bài, Chính Luận thì cao hơn 800/bài . Sau này tôi lai rai nhảy qua Sóng Thần của Chu Tử…
Tôi nhớ dường như sau một năm tôi có bật mí trong một truyện, các bút hiệu 1, 2, 3, 4… đều chỉ là một người! Có điều vui là các độc giả cũng ái mộ, gửi thư đến toà soạn xin làm quen. Vui hơn nữa là khi tôi đến toà soạn lãnh nhuận bút gặp Hồng Vân, cô con gái chủ nhiệm Quốc Phong. Cô này lúc đó thay thế nhà văn Thanh Nam phụ trách trang Truyện tình của bạn. Không biết sao chỉ gặp lần đầu, nhìn xa xa mà cô rất thích tôi. Hôm sau xuất hiện trên báo dòng nhắn tin của cô: “ PQ, hôm qua PQ đến mà chị không dám ra nói chuyện vì đang đau mắt. Nhưng thấy PQ xinh quá, giọng Bắc thật dễ thưong.” Giời ạ, sau dòng nhắn của cô thì thơ của độc giả ái mộ gửi đến quá xá luôn. Tất nhiên tôi vẫn dấu nhẹm mọi người trong gia đình. Nếu không, bố tôi cho ăn chổi chà về tội không học, lo viết chuyện đăng báo! Thực ra tôi vẫn chăm học. Viết truyện tình ngắn với tôi dễ ẹt! Chỉ mất chừng một giờ mà lại có 500 hay 800 để đãi bạn bè ăn hàng thì cũng thú vị. Tiếc là sau này Tiếng Vang tự đình bản và tôi quay qua viết cho Sóng Thần hay Dân Luận.
Hồi đó sinh viên chúng tôi hay ra thư viện để học. Thư viện khoa học thì nhỏ, muốn có chỗ phải đi sớm. Chỉ có môt điều tiện là ngay trong truờng thì sau đó vô giảng đường, không mất thời gian di chuyển. Còn thư viện đẹp là của ĐH Vạn Hạnh nhưng tôi ít đến vì xa nhà. Hai thư viện gần là thư viện Văn hoá Đức và Hội Việt Mỹ. Thư viện Văn hoá Đức nằm trên đường Phan Đình Phùng, nhỏ thôi, có máy lạnh, nhưng tệ hại là không có người giữ xe, xe cứ khoá để trong sân, thư viện lại ở trên lầu. Và tại đây, tôi có những kỷ niệm vừa vui vừa buồn. Những kỷ niệm nho nhỏ.
Thư viện bé nên chỉ một thời gian, những sinh viên hay lui tới đều biết mặt nhau. Tôi còn nhớ có một sinh viên già nhất, rất lập dị. Anh để hàm râu dài và xồm xoàm. Nghe nói anh đang học Luật. Gặp tôi vài lần ở cầu thang, mỉm cười với nhau và thế là quen. Có lần tôi ngồi học và có cảm tưởng. Tôi nhìn sang thấy anh ở bên kia và đang vẽ ký hoạ tôi. Khi ra về, anh đưa và hỏi: “Hôm nay anh thấy em dễ thương lắm. Em đã lấy mất một buổi học của anh. Vì… vẽ em…”. Có khi anh bảo tôi: “Khi nào em lấy chồng, nhớ báo anh nhé ” – “Anh sẽ mừng gì?” – “ Một tạ muối” – “Kỳ vậy” – “Cho tình nghĩa vợ chồng của em đậm đà như muối.”
T, bạn cùng Khoa học cũng hay đến đây. T đến vì tôi chứ không vì thư viện vì nhà T xa. Lắm lúc cũng chẳng học, vẽ lăng quăng hay viết lăng quăng mấy câu nho nhỏ gì đó cho tôi. Rồi tôi bị mất xe ở đây. Hôm đó tự nhiên thấy người rất khoẻ và sáng suốt, tôi say mê học. Thư viện về hết, chỉ còn mình tôi. Khi xuống thì chẳng thấy Honda, chiếc Honda mới toanh do gia đinh mới mua, giá 72.000 đ (lương giáo sư lúc đó 23.000). Tôi hoảng hốt xuống phòng dưới của bảo vệ, hỏi rất ngây thơ:
– Bác thấy xe cháu đâu không?
Bác cười:
– Không, chắc lại bị ăn cắp rồi!
Tôi tái mặt. Bác nói tôi đi khai báo. Tôi đi bộ đến bót cảnh sát trên đường Mạc Đĩnh Chi gần đó. Lão cảnh sát thấy ghét. Lão ghi chép xong lời khai rồi cười cười:
– Thế cô có biết ai lấy xe cô không?!
Tôi đi bộ từ đó về nhà ở Gia Định. Thấy con đi về, không có xe, cha mẹ hỏi. Mếu máo. Bố mắng tơi bời. Mẹ thì không. Tôi nằm trên gác khóc suốt. Sao người ta ác thế, sao ăn cắp xe của tôi, khoá rồi mà. Ngày đó tôi ngây thơ và gà tồ kinh khủng. Không thấy tôi đi học hay đến thư viện Văn hoá Đức, T tìm đến nhà. Thấy mắt sưng, T hỏi. Rồi thì T nói: “Tôi sẽ đi hỏi cho LC. Tôi quen tên đầu đảng, trùm ăn cắp xe ở vùng…” Tôi tròn mắt. T, anh chàng đẹp giai, thông minh, đàn hay, vẽ giỏi quen trùm du đãng! Thấy tôi tròn mắt, T chỉ cười. Hôm sau T quay lại: “Bạn tôi không tìm được vì không phải vùng nó kiểm soát. Tụi nó rã xe nhanh lắm.”
Tôi nghỉ học mấy bữa. T lại tìm đến :
– LC à, LC lấy xe PC của tôi đi học đi. Tôi còn cái Mini Vespa mà.
Tôi đỏ mặt. T là vậy. Muốn nói gì là nói. Chẳng ngán ai.
Còn Hội Việt Mỹ thì thư viện to, đẹp. Đa phần tôi viết truyện tình đăng báo ở đây! Nhớ lại cũng vui. Khi báo đăng, tôi cắt và đem vào trường cho bạn xem. Bạn gái xem thì ít (nhỏ Mai không có tâm hồn văn chuơng) nhưng T xem thì nhiều. Có khi ngang đến độ bỏ giờ học, ngồi ở thềm của lớp để xem truyện cuả tôi! Bởi thế mấy chục năm sau, có người nghi ngờ, đoán rằng T, bạn ông ấy cũng chính là T ngày xưa của Khoa học, đã mét T. T tìm đọc và đã nhận ra văn phong của tôi. “Văn LC lúc nào cũng vậy. Vẫn rất nhẹ nhàng , thơ mộng”. Văn vẫn vậy nhưng cuộc đời thì không vậy, bao nổi trôi sóng gió cho cô nhỏ được một số ông ở khoa học gọi là “người có đôi mắt đẹp nhất phòng Hoá”!
Tình hình chiến sự ngày một leo thang. Tôi nhớ những sự kiện đăc biệt như:
– Vụ đầu cơ gạo của thương buôn Tàu và Tướng Kỳ đã “chơi ngon”, ra lịnh xử tử Tạ Vinh. Ông tướng này thuộc loại võ biền, ruột để ngoài da, phát biểu như cao bồi Texas. Chẳng cần biết sau này Tạ Vinh có bị xử tử thật hay không nhưng lập tức vụ gạo được ổn định.
– Năm nào đó tôi tẩy chay không đi bầu khi Tướng Thiệu độc cử.
Vật giá ngày leo thang luôn. Thì như đã nói, quân Mỹ xài phung phí, “me Mỹ” xài vung vít. Chỉ còn giới trung lưu như giáo chức là khốn đốn. Tôi vẫn sống trong tháp ngà. Chiến tranh có làm suy tư thì chỉ trong phút chốc. Việc học cuốn hút. Và những ngày thứ bảy cuối tuần vẫn vi vút dạo phố Sài Gòn ăn quà. Tuổi học trò thích nhất là ăn hàng. Tiền bố phát hàng tuần eo hẹp lắm vì nhà giáo mà. Nên tôi đã bổ sung ngân quỹ ăn hàng bằng các bài viết cho Tiếng Vang, Sống, Chính luận.
Thời tiết Sài Gòn ngày ấy không như bây giờ. Vì tôi nhớ đi học phải mặc áo dài suốt ngày. Nhà xa, sáng học thực tập, trưa ở lại và chiều học lý thuyết. Có lẽ ảnh hưởng thời tiết chung toàn thế giới và cũng vì Sài Gòn không quá đông như bây giờ? Mấy cô bạn Gia Long cũ, bỏ đi làm từ khi đậu tú tài thì có cô vô Ngân hàng, lương rất cao. Cô thì làm cho hãng Pháp, lương coi như khoảng một lượng vàng một tháng. Lương chuẩn uý gần một lượng. Quân nhân được mua hàng rẻ gọi là quân tiếp vụ. Đa số mua xong, đem ra ngoài bán lại cho con buôn. Hồi đó có phong trào làm cho sở Mỹ vì lương rất cao. Thanh niên sinh viên lai rai biểu tình. Cứ “biểu”, cảnh sát biết hết ai là ham vui, ai là đặc vụ nằm vùng.Tôi chưa bao giờ tham gia hay đi xem. Vì chăm học quá mà ? Nhưng đừng nghĩ rằng không nghe tiếng đại bác trong tháp ngà! Vẫn nghe đấy chứ. Cũng có những niềm riêng khắc khoải. Nhưng mục tiêu phía trước phải đạt cho xong…
Tôi ra truờng năm 1971. Thân cư Mệnh nên suốt đời tự lo. Họ hàng, cha mẹ không giúp dù quen biết nhiều. Tôi viết bài “Ba lần văn bằng cử nhân đi xin việc làm” đăng trên Chính Luận. Nhà báo nói láo ăn tiền, bi thảm hoá thêm. Chàng Giám Đốc Nha Viện Trợ trực thuộc Tổng Nha Kế Hoạch viết thư mời cô cử đến cộng tác.
Thế là hết những ngày lang thang sân truờng đại học. Hết những ngày khúc khích với anh trên đường Khắc Khoan, nghe lá me xanh reo trên tầng cao, hết những chiều thứ bảy cùng cô bạn thân ăn hàng chợ Sài Gòn, hết những ngày trong giảng đường nhỏ giờ Thầy Thới, nghe được cả tiếng muỗi vo ve, hết cả những giờ xem hai phe chống và thích rượt nhau trong sân truờng khoa học.
Tôi bắt đầu vào đời. Từ ấy…
Sài Gòn của tôi có những nét khác hơn của thuở học trò. Nhưng vẫn là Sài Gòn của mưa nắng hai mùa, của áo lụa Hà Đông giữa trưa hè nóng bỏng, của tiếng chuông chùa Xá Lợi ngân nga. Của giáo đường nhà Thờ Đức Bà tung bay muôn màu áo chiều chủ nhật.
Sài Gòn với áo dài tha thuớt. Áo Sài Gòn không biết ngồi sau lưng Honda hai bên như bây giờ. Áo Sài Gòn không biết phóng xe ào ào như bây giờ. Áo Sài Gòn không cười hô hố trên đường phố như bây giờ. Áo Sài Gòn không cong cớn như bây giờ…
Và tôi, bao năm tháng trôi qua, vẫn một niềm hoài vọng về Sài Gòn ngày ấy…
Xin trả cho tôi nắng Sài Gòn
Thênh thang đường phố lụa Hà Đông
Xin trả cho tôi mưa ngày ấy
Và trả cho tôi cả cuộc tình…
Hoàng Lan Chi
Khám Sức Khoẻ Cho Quý Thương Phế Binh VNCH—AmenTv
Ngày 10/09/2018
Ngày 22/06/2018
Ngày 28/04/2018
11/6/2018—Vote for Van Lan Truong | 6/11/2018—Hãy bầu phiếu cho Trương Vân Lan
Kính thưa quý anh, quý chị, quý vị,
Và, cư dân gốc Việt chiếm tỷ lệ cao nhứt so với các sắc dân khác
Có 8 Ứng Cử Viên tranh cử vào 2 chức vụ Nghị Viên Hội Đồng Thành Phố.
Chị Vân Lan (hàng đầu, người thứ 3 kể từ bên trái) trong 1 buổi sinh hoạt của Phụ Nữ Lâm Viên
Chị Vân Lan (người cầm microphone) luôn có giọng nói và nụ cười thân thiện
Chị Trương Vân Lan hiện là Chuyên Viên Điều Hành Phân Tích thuộc Cơ Quan Dịch Vụ Sức Khoẻ Hành Vi của Quận Hạt Santa Clara; là Uỷ Viên Uỷ Ban Cố Vấn Kế Hoạch Thành Phố Milpitas, California. Chị đồng thời cũng là Hội Trưởng Hội Đồng Hương Tây Ninh tại miền bắc California. Ngoài ra, chị còn là Uỷ Viên Ban Chấp Hành Đoàn Phụ Nữ Lâm Viên Bắc California (trực thuộc Hội Võ Bị Bắc California.)
Sau khi tốt nghiệp University of Massachusetts Amherst, chị Vân Lan đã tạo nhiều thành tích nổi bật tại Boston trong vai trò một người tổ chức cộng đồng. Bằng niềm đam mê, với nỗ lực và kinh nghiệm suốt 7 năm hoạt động, chị đã nhanh chóng trở thành người lãnh đạo cao cấp của Boston Mayor’s Office of Neighborhood Services. Với kiến thức sâu rộng và tinh thần phục vụ hết mình vì đồng bào ruột thịt, chị đã là gạch nối hiệu quả và đắc lực giữa Thị Trưởng Raymond Flynn và Cộng Đồng Người Việt Quốc Gia tại Greater Boston. Chị sáng lập và là Chủ Tịch đầu tiên của Liên Đoàn Phụ Nữ Mỹ gốc Việt Massachusetts. Chị có nhiều kinh nghiệm từng trải với nhiều thành quả phục vụ Cộng Đồng Việt Nam tại các thành phố như Boston, Washington D.C., Houston, San Jose, Milpitas.
Di chuyển về California từ năm 2010, chị nhanh chóng tìm hiểu và tham gia vào các sinh hoạt chính trị mainstream tại miền bắc California, thiết lập mối quan hệ vững chắc với Cộng Đồng Người Việt và các nhà lãnh đạo chính trị trong khu vực. Chị đã giúp đỡ và vận động đưa đến tranh cử thắng lợi cho Nghị Sĩ Tiểu Bang California Jim Beall (2012), cho Giám Sát Viên Quận Hạt Santa Clara Cindy Chavez (2013), cho Nghị Sĩ Tiểu Bang California Bob Wieckowski (2014), cho Dân Biểu Tiểu Bang California Ash Kalra (2016.), v.v…
Và nay, đã đến lúc — chị Trương Vân Lan cần vận động cho chính mình — để khả dĩ có một vị trí thích hợp nhằm phục vụ đắc lực và hữu hiệu hơn, đối với mọi sắc dân (nói chung) và đối với người Việt (nói riêng.)
Phó Thống Đốc Gavin Newsom đang lắng nghe và ghi chép đề nghị của Chị Vân Lan về Cộng Đồng Người Việt
Nghị Sĩ Bob Wieckowski và Chị Vân Lan tại một buổi sinh hoạt cộng đồng
Đối với những vị đã có chủ kiến, đã quyết định chọn Chị Vân Lan làm người dân cử của mình và những vị đã bỏ phiếu absentee ballot, em không dám lạm bàn thêm nữa; nhưng, nếu quý vị còn đang phân vân và lưỡng lự, thì xin mời tìm hiểu thêm về chị Trương Vân Lan tại đây các website sau đây:
– https://phunulamvien.wordpress.com
Nước Mắt Tân Cương—Tưởng Năng Tiến
Có bào chữa kiểu gì đi nữa, có tô vẽ kiểu gì đi nữa, có khoác áo mục tiêu gì đi nữa, thì cuối cùng về bản chất, đặc khu là hình thức nhượng chủ quyền lãnh thổ.
Như bao nhiêu triệu người Việt Nam tị nạn khác, tôi là kẻ vượt biên và còn sống sót nhờ vào may mắn; bởi thế, mọi chuyện (xa gần) có liên quan đến ranh giới của đất nước này đều nhớ như in:
“Nguyên Hồng là người phàm tục. Anh thích nhắm ngon, thích rượu ngon, nhưng thích nhất là khi có những thứ đó mà quanh anh là bè bạn. Nhưng trong bữa ăn khoái khẩu hôm ấy anh chỉ lẳng lặng uống. Sau mỗi miếng nhắm anh chống đũa, tư lự. Có vẻ anh buồn.
– Bên Tàu loạn to. Nhiều người chạy sang ta, chạy loạn hay là chạy chính phủ không biết, trông tội lắm. – anh nói, giọng rầu rầu
– Mình ở Hải Phòng lâu, các cậu biết đấy, cả thời trẻ mình sống lẫn với người Hoa, mình có cảm tình đặc biệt với người Hoa. Họ chăm làm, tử tế…
Trông những người chạy loạn gày còm, đen đủi, nhếch nhác, mình thương quá. Họ tưởng mình cũng là công an, quỳ xuống mà lạy, nước mắt lã chã. Họ xin đừng đem họ trả Trung Quốc, đem trả họ sẽ bị giết hết, họ nói thế.
Mình can mấy cậu công an, bảo từ từ xem thế nào đã, nhưng mấy cậu không nghe, một hai đem trả, nói luật biên giới là thế, không trả không được. Những người Hoa kia lăn lộn, kêu khóc ầm ĩ, phải lôi xềnh xệch…
Thảm lắm!
– Rồi sao?–Chúng tôi hỏi.
– Ðồn biên phòng ta cách đồn bên kia có một quãng. Lát sau, mình vẫn ngồi đấy, nghe phía bên kia có tiếng súng nổ. Hôm sau, những người khác chạy sang nói mấy người bị trả về bị bắn chết hết, bắn tại trận.” (Vũ Thư Hiên, Đêm Giữa Ban Ngày. California: Văn Nghệ, 1997).
Cái thuở “bên Tầu loạn to” mà Nguyên Hồng vừa kể, xẩy ra hồi cuối thập niên 1950, có nguyên do từ những cú hích (Đại Nhẩy Vọt – Great Leaps Forward) của Mao Trạch Đông. Nhà báo Dương Kế Thằng – tác giả cuốn Bia Mộ – tính chẵn rằng ba mươi sáu triệu dân Tầu đã biến thành những con ma đói, chỉ vì mấy cú nhẩy ngoạn mục này. Đó là chưa kể mấy con ma lẻ (tẻ) bị bắn chết khi tìm cách chạy ra khỏi biên giới của nước Trung Hoa Vĩ Đại.
Hơn nửa thế kỷ sau, báo Vnexpress (đọc được vào hôm 18 tháng 4 năm 2014) loan tin:
“Bẩy người chết trong vụ nổ súng ở cửa khẩu Quảng Ninh. Bị bắt vì nhập cảnh trái phép, nhóm người Trung Quốc đã cướp súng của bộ đội biên phòng cửa khẩu Bắc Phong Sinh (Quảng Ninh), bắn xối xả… Khi lực lượng chức năng siết chặt vòng vây, một số người cố thủ tự sát thương mình, một số khác nhảy lầu tự tử.”
Ở thời điểm này, mọi cơ quan truyền thông của nhà nước Việt Nam cũng đều đồng loạt đăng những mẩu tin với nội dung tương tự. Tất cả đều cố tình che dấu một chi tiết nhỏ (nhóm vượt biên này không phải là dân Trung Hoa mà là người Uyghur, Ngô Duy Nhĩ, đến từ khu tự trị Tân Cương) và đều lờ tít một câu hỏi lớn: tại sao họ phải bỏ xứ ra đi, và khi bị bắt lại đều lựa chọn một thái độ vô cùng quyết liệt: “cố thủ tự sát” hay “nhẩy lầu tự tử”?
Ở thời điểm này, mọi cơ quan truyền thông của nhà nước Việt Nam cũng đều đồng loạt đăng những mẩu tin với nội dung tương tự. Tất cả đều cố tình che dấu một chi tiết nhỏ (nhóm vượt biên này không phải là dân Trung Hoa mà là người Uyghur, Ngô Duy Nhĩ, đến từ khu tự trị Tân Cương) và đều lờ tít một câu hỏi lớn: tại sao họ phải bỏ xứ ra đi, và khi bị bắt lại đều lựa chọn một thái độ vô cùng quyết liệt: “cố thủ tự sát” hay “nhẩy lầu tự tử”?
Thi thể người tị nạn Uyghur, bất kể còn sống hay đã chết, bị vứt chất chồng trên xe kéo. Ảnh: internet
Câu trả lời có thể tìm được qua bài viết (China’s Xinjiang Region: A Surveillance State Unlike Any the World Has Ever Seen / Tỉnh Tân Cương của Trung Quốc: Một nhà nước công an mà thế giới chưa hề thấy) của nhà báo Bernhard Zand, dịch giả Nguyễn Văn Vui – đọc được trên trang Dân Luận, vào hôm 31 tháng 7 năm 2018. Xin trích dẫn đôi ba đoạn ngắn, để rộng đường dư luận:
Không có nơi nào trên thế giới, có lẽ thậm chí kể cả Bắc Triều Tiên cũng không bằng, mà dân cư lại bị theo dõi, kiểm soát rộng khắp như trong “Khu tự trị Uyghur Tân Cương” …
Trong khi việc thực hiện dự án dò xét này ở các vùng đông đúc khác dân cư của Trung Quốc tiến triển tương đối trễ nải và chỉ làm được vài nơi mà thôi, thì tại Tân Cương, người Uyghur dường như đã được bao phủ bởi một hệ thống tính điểm tương tự. Nó tập trung chủ yếu vào các chi tiết mà giới công an muốn biết.
Số điểm ban đầu của mỗi gia đình là 100 điểm, nhưng bất kỳ ai đó có liên hệ hoặc có thân nhân ở nước ngoài, đặc biệt là ở các nước Hồi giáo như Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập hay Malaysia, đều bị phạt với khoản khấu trừ lớn. Nếu bạn có ít hơn 60 điểm, thì bạn đang gặp nguy cơ. Một lời nói sai, một lần cầu nguyện thêm hoặc một cuộc gọi điện thoại quá nhiều, và bạn có thể được gửi đi “học” bất cứ lúc nào.
Đi “học” cái gì, và “học” ở đâu?
Hãng thông tấn Reuters , hôm 10 tháng 8 năm 2018, cho biết: “U.N. says it has credible reports that China holds million Uighurs in secret camps”. (“ Liên Hiệp Quốc nói rằng họ có những báo cáo đáng tin là Trung Hoa đã giữ hằng triệu người Duy Ngô Nhĩ trong những trại giam bí mật.”)
So với Tập Cận Bình, Hitler vẫn còn có thể coi là một người đứng đắn. Ông ta chưa bao giờ “mệnh danh” những ghetto là … khu tự trị, và cũng không hề che dấu việc giam cầm hằng triệu dân Do Thái. Chỉ cần thêm mấy cái lò thiêu người nữa là nhân loại sẽ trở lại với thời Nazi Holocaust.
Đến đây thì thiên hạ đã hiểu ra ý nghĩa của hai chữ “tự trị” trong cụm từ “Khu Tự Trị Uyghur Tân Cương (Xinjiang Uyghur Autonomous Region, hay Khu Tự Trị Tây Tạng(Tibet Autonomous Region–nơi mà đã có hằng trăm người dân tự thiêu để phản đối chính sách đồng hoá và diệt chủng của Trung Hoa Lục Địa.
Ảnh Face Book
Từ Khu Tự Trị (Autonomous Region) đến Đặc Khu Kinh Tế (Special Economic Zone) khoảng cách bao xa, hoặc bao lâu? Theo T.S Nguyễn Ngọc Chu thì chỉ trong … cái trở bàn tay:
“Chưa bao giờ đất nước đối mặt với nguy cơ mất nước trong cái trở bàn tay của Trung Quốc như hiện nay. Từng ngày từng giờ ngàn vạn dây thòng lọng từ Trung Quốc đang vươn rộng đón chờ khắp mọi nơi trên đất nước Việt Nam. Trong số đó là ở ba đặc khu mà người Việt đang sắp tự nghĩ ra để tự mình chui đầu.”
Tôi hoàn toàn chia sẻ với nỗi quan ngại thượng dẫn, chỉ xin phép được thưa thêm đôi điều – cho rõ – rằng không hề có người Việt nào “ tự nghĩ ra để tự mình chui đầu” vào rọ cả. Đây là vài sự kiện đã được ghi nhận trong tháng 6 năm 2018:
– Ngày 10 tháng 6 năm 2018, hàng ngàn người dân đã biểu tình phản đối Dự Thảo Luật Đặc Khu và An Ninh Mạng ở những địa phương sau: Bình Dương, Bình Thuận, Đà Nẵng, Đồng Nai, Hà Nội, Nha Trang, Sài Gòn, Vũng Tàu …
– Ngày 11 tháng 6, công nhân của Công ty Pou Chen Corporation biểu tình trước cổng công ty, yêu cầu bỏ Luật Đặc khu. Công nhân ở KCN Chà Là cùng tuần hành trên suốt tuyến đường từ KCN này đến Ngã 3 Bàu Năng, huyện Dương Minh, với lý do tương tự.
– Ngày 17 tháng 6, dân chúng Nghệ An và Hà Tĩnh tham gia cuộc tuần hành ôn hòa kéo dài nhiều tiếng đồng hồ để phản đối Luật Đặc Khu và Luật An Ninh Mạng.
….
Chỉ có những kẻ rắp tâm bán nước mới mặn mà với những dự án đặc khu, và xem đây là “ổ phượng hoàng,” chứ dân việt thì không. Chúng tôi biết cả, và biết rất rõ, tiến trình Hán hoá cũng như tình cảnh thảm thương của những người dân ở Tân Cương hay Tây Tạng.
Tưởng Năng Tiến
Ứng Cử Viên Trương Vân Lan
Van Lan Truong talks about Vietnam and immigrant community struggles | KQED
Milpitas Adult School Open House Citizenship Interview | uscitizenpod
Ứng Cử Viên Nghị Viên Hội Đồng Thành Phố Milpitas Trương Vân Lan ra mắt Cộng Đồng | VietTV Network
Voices of 8 Milpitas City Council’s Candidates | Milpitas Beat
Làm Cách Nào Để Nhận Biết Thông Tin Bịa Đặt, Sai Sự Thật? — Mai V. Phạm
“Phải thận trọng với kiến thức dối trá; nó còn nguy hiểm hơn sự ngu dốt” (Beware of false knowledge; it is more dangerous than ignorance) — George Bernard Shawn
Trong thời đại Internet hôm nay, ngày càng có nhiều người chọn cách mở mang trí tuệ và cập nhật thông tin bằng mạng xã hội, web và blog. Tuy nhiên, đã có những cá nhân lợi dụng mạng xã hội để phát tán và lan truyền những thông tin sai và giả, nhằm thu hút sự chú ý của dư luận hoặc nhằm đạt được mục đích đen tối, bẩn thỉu nào đó. Chính vì thế, chúng ta phải cảnh giác và thận trọng trước những thông tin giả và sai lệnh.
Tại Việt Nam, thông tin nửa sự thật, nửa bịa đặt ngày càng nhiều trên Facebook
Tin giả đã trở thành một vấn đề nhức nhối với nhiều người. Trước đó, ngày 7/6, tờ Washington Post tường thuật rằng Twitter – mạng xã hội lớn nhất thế giới – đã khóa hơn 1 triệu tài khoản/một ngày vào những tháng gần đây trong một nỗ lực ngăn chặn thông tin sai lệnh ảnh hưởng tới những cuộc bầu cử tại (1). Mới đây ngày 31/7, Facebook cũng thông báo đã xóa 32 trang (Page) và nhiều tài khoản giả mạo (fake accounts) trong một nỗ lực ngăn chặn các cuộc tấn công nhắm vào các cuộc bầu cử Mỹ (2).
Tại Việt Nam, thông tin nửa sự thật, nửa bịa đặt ngày càng nhiều trên Facebook. Điều đáng nói là số người đọc, likes và shares những bài viết sai lệch như thế là nhiều, nhưng số người nhận ra thông tin sai sự thật là thiểu số. Ví dụ như cách đây vài tuần, người viết thấy một bạn chia sẻ một bức ảnh gồm thủ tướng Việt Nam là Nguyễn Xuân Phúc và thủ tướng Canada là Justin Trudeau như sau:
Nếu đọc thông tin của người đăng ảnh là Nguyễn Xuân Phúc “sang Canada xin tiền”, rồi nhìn gương mặt và dáng người của những người lính bên cạnh, chúng ta sẽ thấy họ không phải là người Canada, mà là người Việt Nam. Đây là sự mâu thuẫn dễ nhận thấy, khiến chúng ta nghi ngờ sự trung thực của tấm ảnh. Một điều quan trọng khác nữa giúp chúng ta nhận ra tấm ảnh đã được chỉnh sửa (photoshop) là nhờ vào kiến thức cũng như khả năng suy luận thông thường (common sense). Việt Nam là thành viên chính thức của Liên hợp Quốc (United Nations), vì thế lá cờ Đỏ sao vàng được cộng đồng quốc tế công nhận. Cho dù Thủ tướng Canada yêu thích là cờ Vàng cách mấy, cũng sẽ không đón tiếp chính thức Nguyễn Xuân Phúc – đại diện nhà nước Việt Nam – bằng lá cờ Vàng vì tôn trọng nguyên tắc ngoại giao quốc tế.
Với những nghi ngờ đó, chúng ta có thể google tìm ra sự thật. Hãy google “Nguyễn Xuân Phúc đón thủ tướng Canada Justin Trudeau” sau đó chọn “Images”. Google sẽ hiện ra những bức ảnh gốc chưa bị photoshop, chứng minh được tấm ảnh trên đã bị chỉnh sửa.
Những ai yêu chuộng dân chủ cần phải mạnh mẽ lên án bất kỳ thông tin, bài viết nào với nội dung vận động và ủng hộ dân chủ nhưng lại xen vào đó sự dối trá. Đấu tranh chống chế độ cộng sản hung bạo – vốn là bậc thầy của dối trá, mà lại dùng tư duy gian dối và xảo trá, thì có khác gì với chế độ cộng sản ? Muốn vận động nhiều người dân tham gia cuộc cách mạng dân chủ, thì chúng ta ít nhất phải đồng ý với nhaumột nền tảng cơ bản : tôn trọng sự thật và kiên quyết bảo vệ lẽ phải bởi đó là vũ khí mạnh mẽ và đạo đức tối thiểu của một con người.
Đã thế, còn có những bài viết trên danh nghĩa là cung cấp kiến thức (knowledge) và sự thật (facts) về chính trị và lịch sử, nhưng lại đầy những chi tiết bóp méo sự thật, kèm theo những nhận định cảm tính và thành kiến. Nếu một người không có kỹ năng xác minh cũng như kiểm chứng các dữ liệu trong bài viết, thì họ sẽ trở thành nạn nhân của tư tưởng lệnh lạc, sai trái.
Dạy một người không có kiến thức chính trị cơ bản thì dễ hơn giáo dục lại một người bị tẩy não, tin vào những tư tưởng chính trị không đúng đắn. Nhà hoạt động chính trị đoạt giải Nobel Văn chương năm 1925 là George Bernard Shaw đã diễn đạt rất ý nghĩa sự nguy hiểm của thông tin sai lệch : “Phải thận trọng với kiến thức dối trá ; nó còn nguy hiểm hơn sự ngu dốt”. Nếu các cử tri ở một đất nước dân chủ bịlừa gạt bởi những thông tin sai lệchcủa các chính trị gia mị dân và vô đạo đức, họ sẽ tiếp tay bầu chọn cho những kẻ bất tài và lạm quyền, và cuối cùng dẫn đến những hệ quả vô cùng nghiêm trọng. Vì thế, người viết mong muốn chia sẽ vài cách hữu ích cho những ai muốn nhận biết thông tin giả và kiểm chứng thông tin để trở thành một người đọc tỉnh táo, có chọn lọc.
Cách thức kiểm chứng thông tin
Kiểm chứng và xác minh thông tin là một trong những kỹ năng quan trọng của học sinh bậc cao đẳng, đại học ở các nước dân chủ tiến bộ. Có nhiều cách để nhận ra sự bịa đặt hay trung thực của một bài viết, nhưng giản dị nhứt là đặt ra cho bản thân những câu hỏi sau :
1. Tác giả của thông tin, bài viết đó là cá nhân hoặc tổ chức nào ?
– Cá nhân hoặc tổ chức – tác giả bài viết có đủ thẩm quyền không ? Ví dụ, tác giả viết một bài về kinh tế, nhưng lại không phải là một chuyên gia kinh tế, lại càng không tốt nghiệp ngành kinh tế, và cũng không được cộng đồng chuyên gia kinh tế đánh giá cao, thì người đọc phải thận trọng với nội dung bài viết.
– Nếu tác giả tự nhận là chuyên gia của một lĩnh vực nào đó, hãy google tìm hiểu thêm thông tin về tác giả. Tác giả đã từng xuất bản cuốn sách nào về lĩnh vực chuyên môn và được đánh giá cao chưa ? Tác giả có được tổ chức uy tín hoặc cộng đồng chuyên môn đánh giá cao về sự tin cậy hay không ?
– Nếu một bản tin trên một trang web hoặc blog, thì trang web đó có sự tin cậy trong lĩnh vực truyền thông hay không ? Trang web có mục thông tin về tổ chức hoặc cá nhân đứng đằng sau trang web đó hay không ? Cá nhân hoặc tổ chức đằng sau trang web đó có uy tín về truyền thông hay không ?
– Đăng nhập trang https://whois.icann.org/en hoặc http://whois.domaintools.com, để thu thập thông tin giá trị về trang web muốn tìm hiểu bao gồm : ngày đăng ký trang web, thành phố và nước đăng ký. Ví dụ, trang web giả mạo website của quốc hội Việt Nam là quochoi.org sẽ có những thông tin như sau :
Từ những thông tin trên, chúng ta biết được trang quochoi.org được tạo ra vào năm 2010 và người đăng ký xuất thân từ một thành phố của Hoa Kỳ. Trang web của quốc hội Việt Nam mà lại đăng ký domain tại một thành phố của Hoa Kỳ thì có hợp lý hay không? Chúng ta có thể google “quốc hội Việt Nam” và Google sẽ hiện lên trang web chính thức của quốc hội là quochoi.vn.
Bạn có thể vào http://whois.domaintools.com và gõ quochoi.vn vào ô tìm kiếm thì sẽ thấy được những thông tin cơ bản về trang web này như dưới đây :
Điều cần lưu ý trang web của cơ quan chính phủ hoặc truyền thông uy tín luôn có mục “Liên Lạc” (Contact Us) hoặc “About Us” ở phía cuối trang web, với tên và địa chỉ của người đại diện trang web. Khi truy cập vào quochoi.vn, bạn sẽ thấy thông tin chi tiết của người đại diện trang web và địa chỉ liên lạc ở phía cuối trang. Những trang web nào có mục đích thông tin hoặc giáo dục, nhưng lại không có mục “Liên Lạc” và thông tin người đại diện, thì không đáng tin cậy. Trang giả quochoi.org không có mục “Liên Lạc” và cũng không có bất kỳ thông tin về người đại diện hoặc địa chỉ liên lạc.
– Lưu ý phần đuôi của trang web. Ví dụ những trang web có đuôi chấm .gov (chính phủ); .edu (giáo dục) ; .mil (quân đội) thì đáng tin cậy hơn những trang web có đuôi .com; .net; hoặc .info.
– Wikipedia là một trang web mở, nghĩa là ai có tài khoản cũng có thể sửa đổi nội dung có sẵn hoặc viết nội dung mới. Nhiều trường đại học Hoa Kỳ không cho phép sinh viên trích dẫn thông tin từ Wikipedia cho các bài luận văn vì không tin cậy. Ngắn gọn, nếu muốn học hỏi thêm kiến thức như lịch sử, chính trị, triết học…, thì Wikipedia chắc chắn không phải là nguồn đáng tin cậy.
2. Nội dung chính của bài viết hoặc bản tin là gì?
– Bài có trích dẫn nguồn (sources – citation) hay không ?
– Nguồn của bài đến từ các tác giả, tổ chức nghiên cứu uy tín và trung thực hay vô danh ?
– Nội dung có phản ánh thông tin chính xác và logic không ?
– Có trang web nào khác đăng nội dung như thế hay không ?
– Bài viết là một bản tin hay chỉ đơn thuần là ý kiến cá nhân ?
– Ngày đăng bài là ngày nào ?
– Trang web đăng bài có thường xuyên cập nhật nội dung hay không ?
Cần tập thói quen kiểm chứng bằng cách xác minh nguồn (sources – citation) cũng như truy tìm bằng chứng hỗ trợ các luận điểm về số liệu và thông tin trong bài viết. Học các giá trị đúng đắn thì luôn hữu ích, nhưng học điều lệch lạc, sai trái thì không chỉ hại bản thân, mà còn ảnh hưởng những người xung quanh. Ví dụ, một người đăng lên Facebook công thức chữa trị một căn bệnh nào đó. Bạn không chịu hoặc không biết cách kiểm chứng công thức đó xuất phát từ bác sĩ nào, có đáng tin cậy hay không, có phù hợp với mọi cơ thể hay không, mà share ngay lập tức mặc dù trong thực tế công thức chữa bệnh đó đã được nhiều bác sĩ uy tín chứng minh là bậy bạ. Và người thân vô tình thấy công thức bạn share rồi làm theo và khiến bệnh trở nặng. Rõ ràng, hệ quả của việc truyền bá thông tin sai lệch là nguy hiểm và nghiêm trọng.
Quan trọng hơn, đọc các bài luận chính trị và lịch sử chứa những thông tin sai sự thật, lệch lạc trong một khoảng thời gian dài là đầu độc bộ não và tư duy. Kiến thức thì khổng lồ, nhưng cần tỉnh táo đặt câu hỏi chất vấn tài liệu mình đọc, có đáng tin cậy, phản ánh đúng sự thật hay không?
Thay lời kết
Một thói quen tốt cho mỗi anh chị em đấu tranh dân chủ là thực hành thường xuyên việc kiểm chứng thông tin và tài liệu trước khi share trên mạng xã hội. Chia sẻ một thông tin sai lệch và bịa đặt liên quan đến cuộc vận động dân chủ sẽ khiến dư luận mất niềm tin với lực lượng dân chủ, làm suy yếu sự hậu thuẫn và gây tâm lý chán chường trong quần chúng.
Quan trọng hơn, đừng tiếp tay cho những kẻ bất lương và bọn giấu mặt của ban tuyên giáo, lan truyền thông tin bịa đặt về một cá nhân hoặc tổ chức nào đó của lực lượng dân chủ. Chế độ cộng sản là bậc thầy của tuyên truyền dối trá:
“Có một đội ngũ “lưỡi gỗ” rất đông đảo, chuyên “ngụy biện”, “nói lấy được”, “nói bừa bãi”, “trắng trợn” bất chấp lẽ phải, đạo lý và cả luật pháp, và có lúc dùng nhiều thủ đoạn như “lưu manh”.
(Nhật Ký Rồng Rắn – Trần Độ)
Chính vì thế, chúng ta phải học tập để có thể vạch trần những thủ đoạn tuyên truyền dối trá ngày càng chuyên nghiệp và tinh vi của ban tuyên giáo và quan trọng làtrở thành độc giả tỉnh táo và khôn ngoan !
Để kết luận, xin phép trích dẫn lập luận nổi tiếng của nhà toán học kiêm triết gia William Kingdon Clifford (1845 – 1879) để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm chứng thông tin: “Trong mọi nơi và cho tất cả mọi người, luôn luôn là sai trái khi tin vào bất kỳ điều gì mà không có đầy đủ bằng chứng” (It is wrong, always, everywhere, and for anyone, to believe anything upon insufficient evidence.)
Mai V. Phạm
Tham khảo:
(1) Craig Timberg & Elizabeth Dwoskin, “Twitter is sweeping out fake accounts like never before, putting growth at risk“, 07/06/2018.
(2) Nicholas Fandos & Kevin Roose, “Fakebook Identifies an Active Political Influence Campaign Using Fake Accounts“, 31/07/2018.
Khi Việt Nam và Tàu “Một Tổ Quốc, Một Văn Hóa” – Nguyễn Thị Cỏ May
Trong gần đây, nhiều người nói tới năm 2020, Việt nam sẽ lệ thuộc Tàu (*) vì sẽ trở thành “một vùng tự trị” hay “một tỉnh lẻ” của Tàu. Khi nói về ngày mai này, người ta nhắc lại «Hội nghị Thành Đô» tuy văn bản qui định việc này, không biết có ai thấy không? Nhưng nói về «ảnh hưởng đậm» hay “lệ thuộc” Tàu thì trong nhiều sách vở và báo chí của chế độ, không thiếu những lời như «Việt nam và Trung quốc sông liền sông, núi liền núi» hoặc «môi hở răng lạnh» và, nhứt là «Tổ quốc xã hội chủ nghĩa», hay lời của Trường Chinh kêu gọi người Việt nam hãy bỏ chữ quốc ngữ vì chữ này là của thực dân đem tới, không phải chữ của ta, hãy trở về học chữ Hán (**), còn trong sách vở xưa, thì «Việt nam và Tàu đồng văn, đồng chủng.” Thực tế sẽ ra sao, chúng ta hãy chờ trả lời. Chỉ còn 2 năm nữa mà thôi.
Ngày nay, có điều chắc chắn, rõ ràng, ai cũng có thể ghi nhận không cần bàn cãi là hướng đi của Việt nam do đảng cộng sản lèo lái vẫn lấy Tàu làm khuôn vàng thước ngọc. Việt nam phải giống Tàu, phải bám theo sát Tàu. Tập Cận-bình là chuẩn mực. Qua 2 lần tuyên bố của Trọng, vào tháng 1-2018, trước Quốc Hội và đông đảo các nhà báo: “những đảng viên đòi đa nguyên đa đảng, từ bỏ xã hội chủ nghĩa, đòi thực hiện Tam quyền phân lập là bị tác động bởi bọn phản động, phải bị khai trừ ra khỏi đảng”, và tiếp theo, trong tháng 7, nặng lời hơn: “Những kẻ đòi đa nguyên đa đảng, từ bỏ CNXH, đòi Tam quyền phân lập, đều là bọn bất hảo” (chớ không phải kẻ có lý luận như Trọng), ai cũng nhận thấy đường lối lệ thuộc Tàu của Trọng thể hiện rất rõ: «Việt nam với Tàu là một. Một chế độ, một văn hóa …”
Giờ đây, chúng ta thử hình dung cái “một” đó là gì, như thế nào, qua chánh sách của Tập Cận-bình?
Không thể dân chủ hóa chế độ
Theo Giáo sư Jean-Pierre Cabestan, chuyên viên về Tàu, nhận xét mang tính kết luận “Ở Tàu, cá nhơn làm giàu và tiêu thụ là ưu tiên, trước sự cần nới rộng tự do và những quyền chánh trị”.
Trong quyển sách mới xuất bản (Demain la Chine: Démocratie ou Dictature?, Gallimard, Paris, 3/2018), ông Cabestan cho rằng khả năng của dân chúng Tàu thích nghi và sự đồng thuận trong nội bộ đảng cộng sản để duy trì quyền lực là sẽ không cần phải thay đổi chế độ hiện tại. Mặc dầu như vậy là không phù hợp vói xu thế thời đại, xung đột mạnh với nền dân chủ Tây phương. Nhiều học giả Tàu cũng lo ngại nghĩ rằng chánh trị và xã hội được tự do để lần lần sẽ dân chủ hóa chế độ là điều khó tránh làm cho đất nước bị xáo trộn, mất ổn định.
Sau Đại hội đảng cộng sản Tàu thứ XIX đưa Tập Cận-bình lên làm Hoàng đế Tàu suốt đời, phân tách những khả năng thích nghi và đổi mới của một chế độ, ông Cabestan quả quyết Tàu «không thể dân chủ hóa» được. Chẳng những «dân chủ hóa không thể được», mà ông còn cho đó, đúng hơn, là một «chế độ độc tài».
Nói đó là một chế độ độc tài vì quyền lực thật sự được thể hiện ở con người Tập Cận-bình, đứng đầu một đảng duy nhứt cai trị nước Tàu theo một mô hình đổi mới độc đoán.
Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, nhiều nước cộng sản đã lần lược thay đổi theo dân chủ. Nhưng Tàu là trường hợp khá đặc biệt. Ngoại lệ chăng? Liệu Tàu sẽ đứng vững được bao lâu khi Tàu hoàn toàn không nghĩ tới từng bước tiến lên theo hướng dân chủ trong lúc thế giới tranh chấp nhau với những ý hệ ngày càng công khai?
Tập Cận-bình chủ trương mở cửa ra thế giới, tiếp xúc với những nước dân chủ nhưng vẫn chống lại những nước này, tìm cách áp đặt tương quan lực lượng có lợi cho mình. Tập tìm cách xuất cảng mô hình Tàu ra thế giới, nhứt là nhắm những nước kém mở mang. Không phải chỉ để bảo vệ chế độ hay củng cố tính chánh thống của chế độ, mà đó chính là tham vọng bá chủ thế giới của Tập Cận-bình.
Khi nói dân chủ, người Tàu cũng nói họ có dân chủ. Chế độ ở Tàu của họ là chế độ dân chủ. Thứ dân chủ tốt hơn dân chủ tư bản cả vạn lần. Nhưng thứ gọi là dân chủ ở Tàu đó lại từ chối nhơn quyền, từ chối những quyền căn bản như quyền bầu cử tự do, quyền lập đảng, tự do thông tin, tự do phát biểu, công khai ngân sách của đảng cộng sản,…
Đừng quên mô hình độc tài của Liên-xô. Chế độ Tàu là một copie lénino-staliniste: 1 đảng duy nhứt lãnh đạo toàn diện và triệt để, chọn đảng viên “ưu tú” (cốt cán) cầm quyền, đàn áp mọi chống đối, nhứt là không tha những người có ý muốn thay đổi chế độ theo dân chủ tự do thật sự.
Kinh tế phát triển, Tàu sẽ thay đổi theo dân chủ?
Tuy ngày nay, chế độ độc tài ở Tàu không còn như trước khi bức tường Bá linh sụp đổ nhưng đó vẫn là một chế độ cực kỳ phản động. Thật ra chế độ cộng sản là phản động. Nhiều nhà phân tách cho rằng tham nhũng và khủng hoảng kinh tế như tăng trưởng xuống, công nợ tăng, thất nghiệp đông, sẽ làm cho chế độ sụp đổ. Thật ra khả năng thích nghi của dân chúng sẽ giúp chế độ tồn tại. Nhứt là giới dân chúng biết dựa vào chế độ làm giàu vẫn là lực lượng bảo vệ chế độ vững mạnh. Đồng thời Tập quan tâm thực hiện những thay đổi kinh tế nhưng vẫn lo sợ những nhà đầu tư tư nhơn sẽ gây ra nhiều rủi ro cho chế độ nên Tập càng kiểm soát đảng chặt chẽ hơn.
Ngày nay, Tập biết mình có nhiều kẻ thù nên Tập phải tìm cách nắm trọn quyền lãnh đạo trong tay suốt đời. Buông đảng ra là chết. Chỉ yên tâm khi nào Tập loại được hết kẻ thù, đào tạo một thế hệ nối tiếp biết trung thành với Tập. Nhưng liệu toan tính này có vượt quá tầm tay một cá nhơn hay không?
Tóm lại, nhìn vào thực tế ở Tàu, người ta thấy rõ đó là chế độ độc tài nhưng sẽ bền vững nhờ ở khả năng biết thích ứng của đảng, kiểm soát được xã hội, và dân chúng thấy yên lòng, sống được, còn có lắm kẻ làm giàu. Điều này trước đây, mơ cũng không có. Và hơn hết, dân Tàu không biết dân chủ, văn hóa Tàu không có dân chủ. Người Tàu chỉ biết mong đợi ở một minh quân nên ở Tàu không có sự đòi hỏi dân chủ, tự do quan trọng trong dân chúng.
Tàu và Việt nam là “một”, thì hi vọng chế độ ở Việt nam sẽ thay đổi chỉ khi nào dân chúng Việt nam hiểu dân chủ, cần đòi hỏi dân chủ, để tự mình cai trị chính mình, tự mình giữ gìn và bảo vệ đất nước nguyên vẹn cho mình.
Về văn hóa, tuy ngày xưa, học chữ Nho, học văn hóa Tàu nhưng cái học đã được Việt hóa rất căn bản nên giữa 2 nền văn hóa vẫn có nhiều khác biệc.
Một Văn hóa
Những người học chữ Nho thời xưa theo lối nhồi sọ của Tống Nho, không kịp suy nghĩ, đều nằm lòng Việt Nam và Tàu “đồng văn, đồng chủng.” Trân trọng chữ Tàu vì đó là chữ của thánh hiền. Thấy một miếng giấy chữ Tàu lăn lốc trên mặt đất vội lượm lên đem đốt. Không dám bỏ bậy.
Ngày nay, chữ Tàu, tiếng Tàu bắt đầu xuất hiện ở Việt nam rộng rãi với một ưu thế mới. Học tiếng Tàu như một ngoại ngữ là bình thường, không mang ý nghĩa lệ thuộc văn hóa. Nhưng nếu người Việt nam tiếp thu văn hóa Tàu theo tinh thần tống Nho thì sự lệ thuộc này mới kinh khủng hơn mất đất do dời cột móc biên giới, mất đảo, mất biển… Mất văn hóa là mất chính người Việt nam!
Thật ra văn hóa Tàu có mặt đẹp của nó nên nó mới tồn tại tới ngày nay. Nhưng về chánh trị, Tàu có những tấm gương tuân phục vua/tôi vô cùng rùng rợn. Khi lệ thuộc văn hóa thì dĩ nhiên Việt nam sẽ phải được học thứ văn hóa chánh trị này để thể hiện ý nghĩa «một văn hóa» theo chánh sách xâm lược cố hữu của Tàu..
Đây, Cỏ May tôi xin kể một câu chuyện lịch sử Tàu để minh họa thứ văn hóa chánh trị ghê rợn của Tàu.
Chuyện kể:
“Vua Tề hoàn Công nhờ có Quản Trọng, Bảo thúc Nha và nhiều trung thần hào kiệt giúp sức nên đã dựng lên cơ nghiệp bá vương, xứ sở cường thạnh, dân chúng ấm no. Quản Trọng được mọi người kính trọng và biết ơn, Tề Hoàn Công đã coi ông như một người cha và luôn gọi ông là Trọng Phụ, và không cho phép mọi người gọi tên huý hoặc tên thật của Quản Trọng. Cùng làm việc trong cung đình, còn có nịnh thần như Thụ Điêu, Dịch Nha và Khai Phương.
Thụ Điêu thì tự thiến mình để xin vào cung hầu hạ, vì thế vua rất cảm động và thương yêu cách đặc biệt.
Dịch Nha có tài nấu ăn và là người nấu ăn riêng của vua. Một hôm vua nói, các món sơn hào hải vị và trân châu bát bửu ta đều đã dùng qua, có món đã làm ta thật chán. Chỉ duy có món thịt người là ta chưa được nếm thử bao giờ.
Ngay ngày hôm sau, Dịch Nha liền dâng lên vua một món thịt chế biến rất hấp dẫn. Ăn xong, nhà vua hết lời khen ngon và hỏi thịt gì. Dịch Nha nói, đó là thịt đứa con 3 tuổi của hạ thần.
Thứ văn hóa chánh trị tuân phục vì quyền lợi riêng tư này thật kinh khủng. Ngày xưa, để làm vui lòng nhà vua mưu cầu quyền lợi cho mình, Dịch Nha đã không ngần ngại làm thịt con dâng cho nhà vua đổi món ăn. Điều này, về ý nghĩa chánh trị, không khác gì lắm khi trước đây Hồ Chí Minh đã long trọng «sông liền sông, núi liền núi» và «môi hở răng lạnh», trước sau chỉ nhằm thực hiện tham vọng lãnh tụ, phục hận quá khứ gia đình. Tới Lê Duẩn xua mười triệu thanh niên Việt nam vào lửa đạn (***) cũng chỉ để “phục vụ Liên-xô và Trung quốc”. Ngày nay, Nguyễn Phú Trọng và đảng cộng sản sẳn sàng đem đất nước dâng cho vua Tàu Tập Cận bình để đổi lấy sự giàu có.
Bắt đầu từng bước thực hiện thứ văn hóa chánh trị tuân phục, Trọng đã mở rộng cửa cho Tàu tràn ngập qua Việt nam, cho thiết lập khắp nơi nhà máy Tàu thải chất dơ phá hủy môi trường đất nước, bán những vùng đất quan trọng về chiến lược cho Tàu khai thác đời đời.
So sánh với giết con, tự thiến của thời xưa để được làm quan thì tội ác của Hồ Chí Minh, của Lê Duẩn, của Nguyễn Phú Trọng sau này mới thật là tày Trời hơn cả vạn lần. Đặc tính của thứ văn hóa chánh trị Tàu xưa nay là ác. Nhìn lại chế độ Mao để đừng quên có 80 triệu người Tàu chết, từ vạn lý trường chinh, những bước đại nhảy vọt đến cách mạng văn hóa. Vậy khi Việt nam lệ thuộc Tàu, cái ác đó sẽ đem áp dụng ở Việt nam, đời sống dân chúng sẽ lầm than đến đâu? Như dân Tây Tạng, dân Duy Ngô Nhĩ?
Ghi chú:
(*) Khi nói Việt nam sẽ bị lệ thuộc Tàu, rất nhiều tác giả Việt nam dẫn chứng «lời” của Hồ Chí Minh nói với Đại diện của Mao Trạch -đông là 2 Tướng Trần Canh và Vị Quốc Thanh năm 1926 và bốn năm sau, năm 1930, nhơn lúc thành lập Đảng Cộng Sản Việt Nam, đươc Hồ Chí Minh lập lại một lần nữa với Tổng Lý Chu Ân Lai: “Việt Nam và Trung Quốc tuy hai mà một. Một dân tộc. Một Nền văn hóa. Một phong tục. Một tổ quốc. Nếu giúp chúng tôi thắng Pháp, thắng Nhật, thắng tất cả bọn tư bản vùng Đông Nam Á, nắm được chính quyền, thì nợ viện trợ sẽ hoàn trả dưới mọi hình thức, kể cả cắt đất, cắt đảo, lùi biên giới nhượng lại cho Trung Quốc, chúng tôi cũng làm, để đền ơn đáp nghĩa….”.
Rất tiếc xuất xứ của lời này không được rõ ràng lắm. Hơn nữa, năm 1926, chỉ có chế độ thực dân pháp ở Việt nam.
(**)Trường Chinh, Tổng Bí thư đảng Lao Động, Văn thư số 284/LĐ đăng trên Nhựt báo Tiếng Dội, 5/1951, Sài gòn.
(***) Duẩn vâng lệnh Mao làm chiến tranh biển người. Lý thuyết chiến tranh biển người của Mao là “Càng nhiều người bị giết, cách mạng càng thành công” (D. Acemoglu và J. A. Robinson , «Tại sao các quốc gia thất bại”, NXB Trẻ, 2013, trang 545).
Về mười triệu người chết trong chiến tranh do Lê Duẩn được bà 7 Vân xác nhận trong cuộc phỏng vần của nhà báo Xuân Hồng (BBC). Bà 7 Vân nói thêm nếu Tàu không giúp, Lê Duân sẽ phải hi sanh thêm nữa, để giải phóng cho được Miền nam.
Nguyễn Thị Cỏ May
phunulamvien.org 